Ik voelde me altijd al anders dan anderen. Ik kon nooit echt goed plaatsen wat dan het verschil was, maar ik voelde me wel anders. Ik heb altijd gedacht dat het te maken had met “aparte” opvoedingswijze van mijn vader, die ons aan zich bond door overbescherming, en daarbij dominantie en emotionele manipulatie gebruikte om zijn wil door te drukken. En natuurlijk het feit dat we opgroeiden zonder een moeder. Dat kan natuurlijk niet anders dan sporen nalaten. Hoe kun je daar nog als “normaal” uit komen?
Waarschijnlijk is dat ook de reden waardoor ik hooggevoeligheid heb ontwikkeld. Of ik ben genetisch belast met hooggevoeligheid via mijn moeder. Vooral als kind hoorde ik vaak van de familie van mijn moeder dat ik erg op haar leek, dus wellicht heb ik meer dan alleen uiterlijke kenmerken van haar meegekregen.
Ik weet ook dat ik als kind extreem verlegen was. Zo erg zelfs, dat mijn vader me bewust meenam naar plaatsen met veel mensen, of me voorstelde aan mensen die ik niet kende, zodat ik die verlegenheid “afleerde”. Of die verlegenheid nu ook te maken had met de hooggevoeligheid of met onzekerheid of met het feit dat ik heel weinig vertrouwen had in mensen, weet ik niet. Misschien is de hooggevoeligheid wel ontwikkeld uit een kern van onveiligheid, en zijn de onzekerheid en wantrouwen daar slechts bijwerkingen of symptomen van.
Hoe is het als een baby van 1,5 jaar plots zijn moeder verliest. Dat kan ook niet anders dan een onveilig gevoel geven. Als baby begrijp je niet wat er speelt, maar als de band met de moeder wordt verbroken dan kan dat niet anders dan een diep effect hebben. Je hele fundament wordt zomaar eventjes van onder je vandaan gehaald. Hoe kun je daar nog ooit een stevig huis op bouwen?
Ik ben het levende bewijs van hoe moeilijk dat is, maar ik leef nog en er staat ook een klein knus huisje op de gammele fundamenten. Als je bewust bent van de gammele fundamenten, dan weet je ook dat je niet aan een flatgebouw moet beginnen. Ergens heb ik ook altijd gevoeld dat ik achter liep op anderen van mijn leeftijd die toen aan trouwen, kinderen en huizen bouwen zaten te denken. Ikzelf moest er niet aan denken. Ik vond alles veel te ingewikkeld en was overal onzeker over. Ik was meer bezig met mezelf overeind te houden in een wereld die niet voor mij was gemaakt. Of was het andersom?: Ik, die niet gemaakt was voor deze wereld. Ja, zo voelde dat ook echt lange tijd. Een echte laatbloeier. Alles kwam bij mij 10 jaar later, alsof ik pas ontdooid was na 10 jaar te zijn ingevroren. Ik had wel geleefd, maar mijn ontwikkeling had ergens onderweg flink ter plekke liggen trappelen in plaats van vooruit te gaan. Dat is het gevolg van trauma, wat nog meer impact heeft als je een HSP bent.
Als kind had ik ook een erg levendige fantasie, niet alleen voor wat kinderlijke leuke dingen betreft, maar vooral voor wat me emotioneel raakte. Toen ik nog een kind was, hoorde ik mijn vader vertellen dat een vertegenwoordiger, die hij goed kende, was vermoord door iemand die stond te liften aan de kant van de weg en voor wie hij was gestopt om deze mee te nemen. Dat verhaal heeft me heel lang in zijn greep gehouden. Als kind kon ik de hele horror voor mijn ogen zien gebeuren en bijna zelf de machteloosheid en doodsangst van het slachtoffer voelen. Verschrikkelijk vond ik dat. Ook andere horrorverhalen die mijn streng katholieke grootmoeder vertelde over het geloof hadden flink wat impact op me en maakten dat ik met frisse tegenzin naar de kerk ging. Ik kan zelf niet zo goed inschatten of dit nu met hooggevoeligheid te maken heeft of dat de mensen rondom me wel erg weinig empathie hadden om dergelijke verhalen aan een kind te vertellen. Misschien is het wel de combinatie?
Ondertussen ben ik erachter gekomen dat ik een HSP ben (Zie ook: Burn-out en HSP) en zijn daardoor veel puzzelstukjes op zijn plek gevallen wat betreft vriendschappen, sociale contacten, snel overprikkeld raken, overdreven verantwoordelijkheidsgevoel, meer met anderen bezig zijn dan met mezelf, sterke neiging tot zelfreflectie, sterk zelfbewustzijn, empathisch vermogen, krachtige emoties, onzekerheid.
Ik lees wel vaker dat een HSP als het ware binnenstebuiten gekeerd is. Dat wil zeggen dat ze niet, zoals anderen, meer vanuit zichzelf opereren, maar vanuit een focus die sterk op anderen ligt. Daarbij wil een HSP altijd goed voor de anderen zijn en vergeet dan om in de eerste plaats goed voor zichzelf te zorgen. Als je als HSP daar bovenop nog een trauma hebt, dan heb je je eigen gevoel al helemaal ergens ver weg of in de onderste etage van de parkeergarage geparkeerd. Dat maakt het dan nog lastiger om ooit terug bij je eigen gevoel te geraken.
Bij overprikkeling heb je veel tijd nodig om de indrukken te verwerken. Ik heb bvb. een tape-recorder in mijn hoofd die alles opneemt. Regelmatig spoel ik die tape-recorder terug om terug te “luisteren” wat iemand zei en vooral hoe ik daar dan op reageerde. Soms betrap ik me erop dat ik toch nog iets ga zoeken achter iets wat waarschijnlijk totaal onbeduidend was. Toch moet dat dan grondig geanalyseerd en nagegaan worden: misschien zat er een boodschap in, misschien bedoelde hij/zij dit of dat, misschien heb ik een signaal gemist, …
Maar hetzelfde doe ik ook als iemand me op een of andere manier veel positieve energie gaf, aardig tegen me was of me een compliment gaf. Ik ben slecht in complimenten ontvangen op het moment dat ze gegeven worden, maar met die tape-recorder spoel ik heel vaak terug naar dat moment en geniet er dan ook extra van. Dat geeft me dan ook een energieboost waar ik een hele tijd op kan teren.
Als de overprikkeling echt te groot wordt, dan trek ik me terug en heb ik een tijd rust nodig om het te kunnen verwerken en een plaats te geven. Als mensen bijvoorbeeld heel erg aanwezig zijn, gecombineerd met karaktertrekken waar ik allergisch voor ben (zoals narcisme, egocentriciteit, constante negativiteit, constante slachtoffers), dan kan ik daar wel erg last van hebben, omdat ik het dan toch te lang blijf ondergaan om de andere niet te kwetsen. Het enige wat ik dan uiteindelijk doe, is dit soort personen zoveel mogelijk mijden en voor mezelf de rust opzoeken, ook al betekent dat dat ik me daardoor buiten een hele groep moet zetten. Het is het me niet waard om mijn energie te verliezen aan energievreters.
Wat ik daarin misschien nog moet leren is dan niet mezelf terug te trekken, maar heel duidelijk de grenzen te stellen en te communiceren aan de energievreter. Dat vind ik nog steeds erg lastig en ik kies dan meestal voor de aftocht in plaats van de aanval.
De voordelen van het HSP, voor mij, zijn de sterke intuïtie en het empathisch vermogen. De intuïtie laat me niet vaak in de steek en beschermt me als ik merk dat ik met een toxisch iemand te maken heb. Door de intuïtie merk je snel of iets klopt wat iemand doet of zegt. Als de woorden niet overeen komen met de daden of ik merk veel contradictie, dan gaan meteen de rode vlaggen omhoog.
Met het empathisch vermogen kan ik mensen helpen en ook inspireren door het “goede” voorbeeld te geven. In deze wereld, die met de tijd harder en oppervlakkiger wordt, waarbij mensen steeds meer voor zichzelf kiezen ten koste van anderen, is het meer dan ooit nodig om een hart te laten zien en zich om anderen te bekommeren. Ik denk dat HSP daar een voorbeeld in kunnen geven, al is het maar door een vriendelijk gebaar, een signaal aan iemand geven dat hij/zij door jou gezien wordt, een blijk van medeleven, een hart onder de riem steken, een luisterend oor bieden.
De valkuil voor een HSP is dat hij/zij zich daar in verliest, zich helemaal wegcijfert en alle energie weggeeft. Als je goed voor anderen wil zorgen, moet je in de eerste plaats goed voor jezelf zorgen, zodat je er de energie voor hebt en houdt.
Als je, als HSP, jezelf een beetje begrijpt, dan is het ook makkelijker om aan anderen, zoals je partner of vrienden/vriendinnen, uit te leggen hoe je dingen voelt, waar je last van hebt en wanneer je tijd voor jezelf nodig hebt om dingen te verwerken. Als je niet bewust bent van hoe die processen voor jezelf werken, dan is het ook lastig voor een partner om dit te kunnen begrijpen en er rekening mee te houden.
Ik kan het boek van Elaine Aron over HSP aanraden om meer inzicht in het HSP zijn te krijgen en ook te leren dat het niet alleen maar lastig is, maar ook voordelen biedt, zoals ik hierboven al eventjes heb proberen te laten zien.