Category: Verborgen narcisme

Trauma

Posted on by Me

Wanneer er zich in een familie een trauma voordoet, dan kan de schokgolf daarvan nog generaties lang doordenderen. Hoe snel deze schokgolf uitsterft, hangt dan van veel factoren af en is niet te voorspellen. Als een generatie bij zo’n trauma niet de juiste hulp en begeleiding krijgt, dan worden de gevolgen van het trauma via de opvoeding doorgegeven aan de volgende generatie(s).
Als je de pech hebt dat er zowel van vaders als van moeders kant een trauma wordt doorgegeven, zoals in mijn geval, dan kan dit zowel je zelfbeeld als je wereldbeeld flink aantasten. Je fundamenten worden dan al aangetast, nog voordat het feitelijke bouwen moet beginnen. Noem het maar “een slechte start”.

De grootvader van mijn vader – de vader van zijn moeder – is vermoord. Ik kan me goed voorstellen dat dit heeft bijgedragen aan het feit dat mijn vader een kwetsbaar-narcistische persoonlijkheid heeft ontwikkeld. Ik ben mede opgevoed door mijn vaders moeder en ik herinner me nog goed hoe vaak ze in tranen over de moord op haar eigen vader sprak, ook in haar latere leven. Ze had de 2de wereldoorlog van dichtbij meegemaakt en was een zoon verloren, die op jonge leeftijd door een auto-ongeval was overleden. Dat was ze nooit meer echt te boven gekomen. Als je zo verteerd wordt door al deze zware tegenslagen en verliezen in het leven, dan moet je wel heel stevig op je benen staan om nog een warme en liefdevolle opvoeding aan je kinderen te geven en vol vertrouwen in het leven staan. Wellicht heeft dit mijn vader al van kindsbeen af gevormd. Misschien miste hij de warmte en aandacht van zijn moeder en is dan medelijden beginnen gebruiken om deze aandacht te krijgen. Wie zal het zeggen? Ik weet alleen dat mijn vader enorm negatief in het leven staat en de verantwoordelijkheid voor zijn leven weigert in handen te nemen. Het leven overkomt hem en hij wordt erdoor geleefd in plaats van zelf het stuur in handen te nemen, want het lijkt allemaal te zwaar en te moeilijk te zijn. Alsof hij het al lang geleden heeft opgegeven.
Van mijn moeders kant is er dan het 2de wereldoorlog trauma. Haar vader had gecollaboreerd met de Duitsers en vloog na de oorlog voor geruime tijd de gevangenis in. Mijn moeder was toen nog een kind. De achterblijvende kinderen van collaborateurs werden door iedereen met de nek aangekeken en stevig gepest op school. Dat kan niet anders dan sporen nalaten bij een kind. Mijn moeder had de hoop dat alles zou beter zou worden wanneer haar vader uit de gevangenis zou terugkeren. Maar de vader die vele jaren later terugkwam was een ijskoude geharde man die alles was, behalve de lieve warme vader die mijn moeder zo lang gemist had. Haar wereld moet eentje zijn geweest van teleurstellingen, verdriet en gemis aan warmte.
En deze 2 mensen, mijn vader en mijn moeder, die beiden verlangden naar warmte en aandacht, vinden elkaar dan op deze wereld en besluiten om een gezin te stichten. Het zal ook wel niet toevallig zijn geweest dat ze elkaar gevonden hebben, want wat ze met elkaar gemeen hebben zijn de aangetaste fundamenten van hun bestaan. Twee door het leven hard aangepakte mensen waarvan ik dan weer het resultaat ben.
Voor mijn moeder werd het leven met al zijn ballast te zwaar, waardoor ze al jong heeft besloten om uit het leven te stappen. Mijn vader moest alleen verder. Een vader, die zo al moeite had met het leven, is op dat moment eigenlijk ook gestopt met leven en alleen nog bezig geweest met overleven. Tot overdaad van ramp moest hij dan ook nog 2 kleine baby’s opvoeden, mij en mijn broer. Hij heeft nooit hulp gezocht, want hij had totaal geen vertrouwen in alles wat een witte jas aan had. In die tijd hing er een taboe over zelfmoord, dus er werd waarschijnlijk niet veel over gepraat. Mijn vader is ook nooit hertrouwd.

Ik heb later gelukkig wel hulp gezocht en gevochten voor het leven. Dat was de enige manier om de schokgolf van het trauma af te remmen en de gevolgen ervan te beperken. Ik heb geen kinderen, dus bij mij stopt het doorgeven sowieso. Geen kinderen hebben was voor mij geen bewuste keuze, maar toch heb ik altijd het gevoel gehad dat ik daar niet klaar voor was. Ik had ook altijd de angst dat ik de volgende in lijn zou zijn die zijn kinderen slachtoffer zou maken van alles wat ik zelf nooit geleerd had. En veel had ik niet geleerd. Ik had alleen maar het voorbeeld gehad van hoe het zeker niet moest. Ergens diep in mij was ik constant in een strijd met mezelf verwikkeld. Een strijd tegen alle overbodige ballast en negativiteit die ik als een spons had opgezogen. Door die strijd bleef er geen ruimte over voor kinderen, want die strijd moest eerst gestreden worden. Ik had geen levensruimte als ik de kelder van mijn verleden niet eerst zou opruimen.
Pas veel later in het leven vond ik meer rust en zou die ruimte er wel zijn geweest, maar dan vond ik mezelf weer te oud. Maar ik ben nu gelukkig met het leven dat ik heb en geniet van wat er wel is.

Omgaan met een verborgen narcist

Posted on by Me

Als je een gevoelig en zorgzaam type bent en niet geleerd hebt om je grenzen te stellen en te bewaken, dan val je makkelijk ten prooi aan een verborgen narcist. Gevoelige mensen hebben een sterk ontwikkeld empathisch vermogen en voelen heel snel de noden van anderen aan. Dat is nu net waar de verborgen narcist gebruik van maakt om op een passieve manier, zonder eigen investering, zijn of haar doel te bereiken.
Een verborgen narcist is een leven lang bezig met het aanscherpen van zijn of haar talent om door manipulatie het doel te bereiken. Vaak verloopt dit zo subtiel dat je het zelf niet eens goed in de gaten hebt. “Normale” mensen zijn niet bedacht op deze soort van psychische manipulatie.
Een van de vormen van manipulatie waarmee de verborgen narcist zich bediend, is “gaslighting“.
Als je bijvoorbeeld een kritische opmerking maakt, dan krijg je sowieso meteen de bal teruggespeeld.
Bij mijn vader zijn er 2 manieren waarop dat gebeurt: ofwel wordt de slachtofferkaart getrokken en wordt beroep gedaan op je medelijden, ofwel wordt het weggelachen op een manier dat het wel aan jou moet liggen en zeker niet aan hem. Ik denk dat hij daar ook echt van overtuigd is en dat het geen toneelspelletje is om niets te moeten toegeven, zoals ik vaak veronderstelde. Als zo iemand je kan domineren, bijvoorbeeld in een vader-kind of in een man-vrouw relatie dan kan “gaslighting” best overtuigend overkomen.
Zo creëert mijn vader wel vaker zijn eigen waarheid. Ik hoor hem vaak zeggen dat hij er absoluut niet tegen kan wanneer er tegen hem gelogen wordt. Maar tegelijkertijd betrap ik hem vaker op wat voor mij simpelweg leugens zijn, maar die in zijn vervormd realiteitsbeeld of beleving voor waarheid doorgaan.
Niet eenvoudig om mee om te gaan kan ik je vertellen. Als ik zelf niet goed in mijn vel zit, dan vind ik het heel lastig om mee te dealen en kies ik er meestal voor om uit zijn buurt te blijven.
Wat voor mij het beste werkt in de omgang met mijn vader is om heel concrete oplossingen te bieden als hij over iets begint te klagen. Hij zal nooit direct om hulp vragen, maar altijd indirect beginnen te klagen over iets. Als ik dan een concrete oplossing bied en hij accepteert deze niet of praat er omheen, dan is het voor mij makkelijker om dit onmiddellijk weer los te laten, in plaats van verdere pogingen te doen om hem tegemoet te komen. Een slachtoffer wil eigenlijk niet geholpen worden, want als je met oplossingen komt, dan ontneem je hen de macht, die ze door hun slachtofferrol op je kunnen uitoefenen. Het enige dat belangrijk is, is dat je aan hun kant staat en meevoelt met wat zij voelen.
Het kost vaak heel wat energie om een soort van relatie met een verborgen narcist in stand te houden, want zelf tel je als persoon totaal niet mee in zo’n relatie. Heel vaak heb ik op het punt gestaan deze relatie te verbreken en vaak vroeg ik me af of het niet beter was geweest als ik dat wel had gedaan. Het zou me in ieder geval bakken vol met energie hebben gescheeld.
Het is een heel proces met vallen en opstaan en veel ups en downs om dit soort relatie vol te houden.
Telkens opnieuw moet ik me voor de geest houden dat mijn vader er ook niks aan kan doen dat hij zo is en eigenlijk gehandicapt is.

Verborgen narcisme

Posted on by Me

Ik heb zelf ondervonden hoe moeilijk het is om verborgen narcisme te herkennen, omdat de verborgen narcist naar andere mensen toe charmant en aardig kan overkomen, terwijl hij of zij achter gesloten deuren agressief, dominant en manipulatief zijn. Als ik andere mensen, die mijn vader kenden, zou vertellen hoe hij binnenshuis tekeerging, dan zou het merendeel dat nooit geloven. Zo’n aardige grappige man waarmee ze zoveel lol hadden gehad? Slechts weinig mensen van buiten ons gezin hebben ooit kennis gemaakt met zijn ware aard. Ik herinner me een situatie met een gezinshulp die getuige was van hoe mijn vader me een enorm pak slaag gaf en scheldwoorden naar mijn hoofd slingerde voor een kleinigheid. De gezinshulp was geshockeerd en reageerde naar mijn vader dat ze de straf wel erg overdreven vond. Ze werd onmiddellijk de mond gesnoerd met: “Daar heb je je niet mee te bemoeien”.
Mijn vader lachte ook altijd met de vrije opvoedingsideeën van een man die iets verder in de straat woonde en er totaal andere opvattingen op na hield. In die tijd waren er meer moderne opvattingen waarbij je kinderen niet murw slaat, maar uitleg geeft waar de grenzen liggen en op een rechtvaardige manier straft wanneer deze grenzen werden overschreden. Mijn vader vond dat allemaal flauwekul en lachte ermee.
Eén iemand zei me dat ze zich de goede gesprekken met mijn vader nog herinnerde in de tijd dat ze het moeilijk had. Ik kon me daar totaal niets bij voorstellen, want een goed gesprek met mijn vader had ik in mijn hele leven nog nooit gehad. Wat ik me wel kan voorstellen is, dat hij een luisterend oor heeft geboden zonder zelf veel in te brengen, want van empathie of inlevingsvermogen heb ik mijn vader nooit kunnen beschuldigen.
Ook typisch aan mijn vader is dat hij je als eens steen laat vallen wanneer je je niet meer voor zijn kar laat spannen of kritische vragen begint te stellen. Dat is niet alleen mij en mijn broer overkomen, maar ook tal van buurmeisjes die bij hem op bezoek kwamen toen hij al wat ouder was en ik en mijn broer al lang het huis uit waren. Die meisjes mochten alles van hem. Er waren geen grenzen. Wilden ze graag 4 zakken chips achter elkaar opeten, dan was dat geen probleem en haalde hij nog wat extra zakken. Als eentje bleef logeren en tot 3 uur ‘s nachts wou opblijven om spelletjes op de computer te spelen, dan zorgde hij voor nog meer spelletjes. Wilden ze buiten spelen, dan zorgde hij voor een trampoline en zwembad. Wat een aardige man, toch? Nou, ik had er mijn bedenkingen bij, want de meisjes lieten zich natuurlijk helemaal door hem inpakken en hij bemoeide zich steeds meer met hun opvoeding. De meisjes kwamen vaker ook uit gezinnen die wel wat problemen hadden. Wanneer een van de meisjes dan na een tijd kritische vragen begonnen te stellen over waarom hij kamers tot aan het plafond volstopte met spullen en etenswaren, waarom hij er nooit voor had gezorgd dat er warm water was, waarom hij geen centrale verwarming had, waarom hij nooit een douche of bad had geïnstalleerd, waarom hij een tuinslang door de keuken legde en die gebruikte als waterpunt, waarom hij alles altijd maar oplapte in plaats van echt opknappen, waarom hij alles maar laat verslonzen, waarom het doortrekken van de wc al 40 jaar niet meer werkte en de wc moest doorgeschud worden met emmers water, waarom er maar 1 spaarlamp in de zesvoudige luchter zat zodat je nog niets zag als je het licht aan deed, waarom hij nooit de rolluiken omhoog trok en altijd in het donker in zijn computer kamertje zat, waarom hij het huis nooit luchtte terwijl het er muf stonk naar de schimmel, waarom hij al decennia niet meer in een bed had geslapen, maar rechtop in een zetel of languit op een bank, waarom hij etenswaren at uit blikken die al jaren over datum waren, waarom de grote diepvrieskist propvol bevroren spullen zat die ondertussen totaal geen voedingswaarde meer hebben, maar toch niet weggegooid mochten worden, waarom hij een poetshulp naar huis had gestuurd omdat ze zogenaamd niet goed genoeg poetste, terwijl hij zelf alleen maar poetste als er bezoek kwam, waarom hij geen auto had zodat hij zelf naar de winkel kon gaan, waarom de buren soep en eten kwamen brengen en hij nooit iets terugdeed en net deed of het de normaalste zaak van de wereld was …
Zo kan ik nog wel een paar pagina’s verder gaan met het opsommen van dingen die je niet echt normaal kan noemen. Maar voor mij als kind, dat toen niet beter wist, waren die dingen wel ooit “normaal”.
Als dan een van de meisjes dit soort vragen begon te stellen, dan ging het heel snel bergafwaarts met vaders’ vriendschap en liet hij ze als een steen vallen. Je moet in zijn aparte denkbeelden meegaan of je hebt meteen een probleem met hem. Alles staat in het teken van medelijden afdwingen. Moeilijke of kritische vragen stellen past daar niet bij.
Ik heb naderhand een van die meisjes gesproken. Ze snapte totaal niet waarom hij haar plots als een steen had laten vallen. Hij zou zelfs de telefoon niet meer opgenomen hebben wanneer ze hem probeerde te bellen om erover te praten. Als ik dan aan mijn vader vroeg of hij nog iets gehoord had van dat meisje, dan antwoordde hij met: “Nee, niets meer van gehoord, ik snap ook niet waarom”. Als ik dan doorvroeg of hij misschien iets had gezegd of gedaan waardoor ze wegbleef, dan kreeg ik het typische antwoord: “Ja, als ze daar niet tegen kan, dan blijft ze maar weg”. Een antwoord dat ik zelf ook al vaker had te horen gekregen: “Als het je niet aanstaat, dan blijf je maar weg”. Dat was zijn manier om om te gaan met moeilijkheden, namelijk gelijk de bruggen opblazen. Dat is voor hem veel makkelijker dan voor iemand anders, want hij legt geen diepgaand contact met iemand. Hij investeert niets van zichzelf in een vriendschap. Dat blijft allemaal maar oppervlakkig.
Een van de meisjes die vroeger vaker op bezoek kwamen heeft nog contact met hem gehouden. Mijn vader zit ondertussen in een rusthuis. Ze gaat nog altijd voor hem naar de winkel en brengt hem allerlei spullen mee als hij erom vraagt. Mij of mijn broer vraagt hij niets, want we stelden te veel voorwaarden of deden niet precies wat hij vroeg.
Ik denk dat het meisje hem nu aan het “terugbetalen” is voor alle zakken chips, flessen frisdrank, spelletjes, trampoline, zwembad etc. Dat is namelijk zijn manier om mensen aan zich te binden. Dat doet hij niet door zijn persoon, maar door spullen.
Hopelijk raakt ze nooit gekwetst, want de vriendschap van zijn kant is eerder van praktische aard.

Voor meer informatie over verborgen narcisme:

De “omgekeerde” narcist

Posted on by Me

Van nature probeer ik altijd te begrijpen waarom mensen bepaald gedrag vertonen en op een bepaalde manier reageren. Dit helpt me om het te kunnen plaatsen en verwerken. Lange tijd heb ik me afgevraagd waarom mijn vader al zijn hele leven lang vast zit in een slachtofferrol en daarbij anderen verantwoordelijk maakt voor zijn leven en vooral voor alles wat hem niet bevalt.
Ik heb altijd gedacht dat dat een gevolg was van de zelfmoord van mijn moeder (zie: Voorgoed verdwenen in de mist). Maar uit gesprekken met anderen bleek dat hij al van jongs af aan graag de aandacht naar zich toe trok door medelijden op te wekken of door stoere verhalen waarin hij zich graag als held portretteerde.
Hij kijkt niet met een open blik naar de wereld en houdt star vast aan zijn eigen denkbeelden. Je kunt wel een discussie met hem voeren, maar je merkt meteen dat er geen andere waarheid dan de zijne bestaat en dat hij elke verantwoordelijkheid voor zijn gedrag afwijst. Hij is ook erg goed in het ontwijken van lastige vragen en het weglachen van serieuze onderwerpen. Als je dan toch doorvraagt en je niet van de wijs laat brengen door zijn afleidingsmanoeuvres, dan raakt hij aardig geïrriteerd en begint vervelend te doen. Ik heb het nu over zijn houding naar mij als volwassene toe.
Gedurende mijn kindertijd en tienerjaren was het een ander verhaal en was hij een ware tiran die ons compleet domineerde. Zijn wil was wet en als het niet ging zoals hij wilde, dan kreeg je te maken met een zeer kort lontje. Onmiddellijk begon hij dan uit volle kracht te slaan. Als je geluk had was dat keihard met de vlakke hand of met een riem op je achterwerk, maar hij schuwde er ook niet voor om links en rechts tegen je gezicht te slaan. Ik herinner me zelfs een keer dat hij me naar de grond werkte, bovenop me ging zitten en zo hard met de vlakke hand afwisselend links en rechts tegen mijn hoofd sloeg dat ik even zwart voor mijn ogen zag. Hij stopte pas toen zijn moeder op hem riep om te stoppen met slaan.
Na de dood van onze moeder was mijn vader, na een aantal jaren in zijn eentje voor ons gezorgd te hebben, terug bij zijn moeder ingetrokken nadat diens man was overleden. Het is mijn oma die de rol van onze moeder had overgenomen. Ze was toen zelf al achteraan in de vijftig jaar oud. Als ik en mijn broer ruzie hadden en oma er niet in slaagde om de rust terug te doen keren, dan riep ze mijn vader. Als die kwam, dan wist je wel hoe laat het was.
Mijn vader heeft altijd als zelfstandige aan huis gewerkt, dus hij was nooit ver weg. Als kind hadden we schrik van hem en waren altijd op onze hoede als we iets aan het uitspoken waren. Het flink pak slaag, het schelden en schreeuwen waren nooit ver weg verwijderd.
Meestal kreeg je na de fysieke oorlogsvoering nog een toetje van psychische oorlogsvoering, waarin je de verantwoordelijkheid voor zijn ellendige leven kreeg toegeschoven. Door ons moest hij zich dag en nacht kapot werken en als stank voor dank moest hij zich dan ook nog druk maken om zijn 2 kinderen. Je werd dus ook nog eens aangepakt op je schuld- en verantwoordelijkheidsgevoel. (Zie ook: Bedplassen).
Als kind heb ik altijd het gevoel gehad dat we totaal niet meetelden. We waren maar noodzakelijk kwaad, een extra last die onze vader moest meeslepen, terwijl hij het al zo zwaar had. Het was net alsof onze moeder graag kinderen had gewild en dat hij ze dan maar verwekt had om haar een plezier te doen.
Op latere leeftijd heeft hij van mij en mijn broer ooit tijdens een hoog oplopende ruzie recht in zijn gezicht te horen gekregen dat hij beter geen kinderen had verwekt. Dat is nogal wat om te horen te krijgen als vader, maar het leek hem niet echt te raken. Hij gaf geen krimp en reageerde er niet eens op. Het moet immers niet om ons draaien, maar om hem en als het niet in zijn realiteit past, dan is het maar onzin en oninteressant.
Het is onmogelijk om tot iemand in een slachtofferrol door te dringen, want alles wat niet in hun kraam past, alle kritiek of opmerkingen worden door een slachtoffer als een aanval gezien. Ofwel ontwijken en negeren ze het, of je krijgt de bal keihard teruggekaatst. Een diepgaand gesprek of een vruchtbare discussie voeren is onmogelijk. Als je de kerk in het midden wil houden, kun je alleen maar rond de hete brij heen dansen en moeilijke onderwerpen vermijden.
Wat ook erg opvalt, is hoe egocentrisch slachtoffers zijn. Het is maar uiterst zelden dat mijn vader vraagt hoe het met mij gaat of dat hij terugkomt op iets uit mijn leven dat ik hem voorheen heb verteld. Alleen als het gaat over fysieke dingen, zoals bijv. een oogontsteking, een gebroken arm, dan heb je kans dat hij nog eens vraagt hoe het daarmee is. Het lijkt dan alsof een mens voor hem alleen maar uit onderdelen bestaat. Aan de gevoelens of de ziel van een ander wordt geen aandacht besteed, alsof het onbestaande is.
Mijn vader heeft altijd schrik gehad voor alles wat met dokters en hospitalen te maken had. Als hij al eens in een hospitaal terechtkomt, dan slaat hij helemaal door in de slachtofferrol en wordt nog onmogelijker in zijn gedrag dan hij al was. De manipulatieve tiran, die nooit tevreden is, wordt dan helemaal tot op het toppunt gedreven. Breng je een rode tandenborstel mee, dan wil hij een blauwe. Breng je een gestreepte pyjama mee, dan wil hij een geruite. Breng je 5 onderbroeken mee, dan wil hij er 10 of vindt hij wel iets anders om over te klagen. Kortom, je kunt niets goed doen. Het kost dan ook veel energie en is erg stresserend om met hem om te gaan. Om mezelf te beschermen ga ik er dan zo weinig mogelijk op bezoek. Als ik dan toch op bezoek ga, probeer ik me mentaal voor te bereiden, zodat ik niet te veel last krijg van zijn manipulatiepogingen.
Omdat ikzelf nogal gevoelig en een pleaser ben, moet ik extra oppassen dat hij me niet uit balans brengt. Wat voor mij goed werkt om niet met een schuldgevoel opgezadeld te worden, is meteen oplossingen te bieden of voor te stellen als hij het slachtoffer uithangt. Als hij deze oplossingen dan afwijst of negeert, dan is dat zijn verantwoordelijkheid en niet de mijne. Negeert hij de oplossing, dan negeer ik zijn probleem. Dat werkt voor mij het beste. Als je geen oplossing voor je probleem wil, dan heb je geen probleem en wil je alleen maar klagen of medelijden wekken. Natuurlijk zijn er altijd momenten in het leven dat iemand zichzelf zielig vind en alleen uiting wil geven aan zijn of haar leed, zonder meteen een oplossing voorgeschoteld te krijgen. Maar in het geval van mijn vader is ‘het zichzelf zielig vinden’ de rode draad doorheen zijn hele leven. Bijgevolg is mijn emmer medelijden al een flink eind leeggeschud en kun je hem toch niet helpen.
De menselijke persoonlijkheid is een complex gegeven waar je moeilijk een bepaalde sticker op kan plakken. Het is nog maar recentelijk dat ik een sticker heb gevonden die opvallend goed past bij het gedrag van mijn vader, namelijk “de verborgen narcist”, ook wel “kwetsbare narcist” genoemd. De meeste mensen hebben wel eens van narcisme gehoord. Dan gaat het vooral om de meeste bekende vorm van narcisme, namelijk de openlijke narcist. Aan de andere kant van het narcisme spectrum zit de minder bekende vorm, het verborgen of kwetsbare narcisme, die, zoals de naam al aangeeft, moeilijker te herkennen is. Ik kwam erachter toen ik op een zeker moment tegen mijn partner zei: “Het is net een omgekeerde narcist die iedereen voor zijn kar probeert te spannen om zijn eigen onzekerheid, angst en minderwaardigheid te blijven voeden”. Vanaf het moment dat ik mezelf de woorden “omgekeerde narcist” hoorde uitspreken, ben ik beginnen te zoeken naar meer informatie over narcisme. Zo kwam ik op het spoor van het verborgen narcisme. Hoe meer ik erover las in boeken en via het internet, hoe meer ik overtuigd raakte dat dit het label was dat bij mijn vader paste.

Zie Verborgen narcisme voor meer over dit onderwerp.