Category: HSP

Highly Sensitive Person/Hooggevoelig persoon

Vriendschappen (HSP)

Posted on by Me

Vriendschappen heb ik altijd al moeilijk gevonden. Hoe doet je dat: vriendschappen onderhouden zonder je af te vragen of je je niet te veel aan iemand zit op te dringen, zonder alles wat je zelf of de ander doet of zegt te overanalyseren? Komt het voort uit het diepgewortelde gevoel nooit goed genoeg te kunnen zijn voor anderen, het niet waard zijn om van gehouden te worden? Ik kon me nooit zo goed voorstellen dat ik bij iemand de deur zou platlopen, al zou het een beste vriend zijn.
Ik ben ook erg karig met het uitdelen van de titel “vriend” of “vriendin”. Als ik mensen hoor praten over een feestje met al hun vrienden, waar dan 20 man aanwezig zijn, dan denk ik meteen: nee, joh, dat kan toch helemaal niet. Je kunt toch nooit 20 goede vrienden hebben en bovendien wat moet je er allemaal mee? Als ik het woord vriend hoor, dan denk ik niet aan oppervlakkige feestvriend, maar automatisch aan zielsvriend. Niet dat er iets mis is met het hebben van feestvrienden, maar in mijn beleving zijn dat eerder kennissen.
Vaak heb ik zitten nadenken waarom dat bij mij zo anders werkt of voelt. Ben ik te wantrouwig om makkelijk mensen toe te laten in mijn leven? Was ik te vaak teleurgesteld omdat de mensen die ik het hardst nodig had in mijn leven er nooit voor mij waren geweest? Of had ik teveel nood aan diepgang terwijl anderen meer naar luchtig vertier zochten in vriendschappen?
Zolang je jezelf met anderen blijft vergelijken, gaan dingen steeds meer als een probleem voelen, een tekortkoming of zelfs gebrek. Maar als ik heel objectief naar mezelf kijk en me niet met anderen vergelijk, dan kan ik alleen maar tot de conclusie komen dat ik geen nood heb aan veel vrienden. Ik heb genoeg aan 1 of, als met een beetje geluk, een paar vriendschappen met een diepere connectie. Die diepere connectie heb ik vooral met mijn partner, die ook mijn beste vriendin is en waarmee ik alles kan bespreken en helemaal mezelf bij kan zijn. Dat vind ik al een hele luxe. Ik denk dat er veel mensen zijn die die luxe niet vinden in de talrijke vriendschappen die ze er op na houden. Dus misschien kunnen ze zich beter met mij vergelijken in plaats van andersom? Ik zeg vaker: koetjes en kalfjes gesprekken kan ik met iedere passant hebben, maar een echte diepere connectie is iets zeldzaams en het waard om gekoesterd te worden.
Opvallend is dat ik met vrouwen veel makkelijker een connectie en diepgang kan vinden dan met mannen. Mannen willen graag stoer overkomen en mijden vaak gesprekken over gevoelens, over wat je raakt, over waar je van wakker ligt of last van hebt. Tegenover andere mannen of mensen die ik nog niet goed ken, heb ik dat zelf ook wel, uit zelfbescherming. Ik laat ook niet meteen in mijn kaarten kijken en heb in het begin mijn antennes wagenwijd openstaan om te checken of ik geen rode vlaggen waarneem. Als ik rode vlaggen waarneem, dan blijft het contact heel oppervlakkig, maar als ik me veilig en op mijn gemak voel, dan stel ik me wel open en zeker als de ander dat ook doet.
Praten over gevoelens of hoe je de wereld ervaart gaat bij vrouwen meestal veel natuurlijker en spontaner. Je hebt natuurlijk ook vrouwen die graag stoer overkomen, maar het lijkt alsof dat stoerheidslaagje dan dunner en minder hardnekkig is dan bij mannen. In situaties waarbij koppels bij elkaar komen, zie je meestal dat de mannen onder elkaar zitten praten en de vrouwen ook onder elkaar. Ik was dan meestal degene die er tussen in ging zitten en meer met de vrouwen dan met de mannen zat te praten. Soms dacht ik: zou dat komen, omdat ik nooit een moeder heb gekend en vrouwen daardoor speciaal zijn voor mij. Maar misschien is het eerder omdat je vrouwen minder snel afschrikt door diepgang in gesprekken op te zoeken. Die diepgang is net wat ik interessant vind en ook nodig heb als voeding voor de ziel.

Waarom ik zo slecht ben in het onderhouden van vriendschappen of zelfs familiebanden is dan de volgende vraag. Als een vriend of familielid vraagt om ergens mee te helpen, dan ben ik de eerste om daarin tegemoet te komen. Maar om zomaar spontaan af te spreken zonder andere reden dan het aanhalen van vriendschap/familiebanden, blijft toch een uitdaging voor mij. Die drempel steek ik makkelijker over als ik voor mezelf een soort van tastbare of praktische reden voor het bezoek heb. Blijkbaar vind ik mezelf niet interessant genoeg om iemand mee op te zadelen zonder een praktische reden is, zoals: “Ah, dan breng ik je ook meteen een USB-stick mee met de foto’s van ….” of “dan kan ik gelijk eens kijken naar dat apparaat van je om te zien of ik het misschien kan repareren”. Dat zit diep geworteld, want die drempel voel ik telkens weer. Geen wonder dat ik het aanhalen van vriendschap/familiebanden vaak zit uit te stellen, ook al is het om ze uit te nodigen om bij mij op bezoek te komen. Je kunt toch niet zomaar, zonder goede aanleiding mensen gaan lastig vallen?
Alsof een vriend of goede kennis, als je belt om af te spreken, zou antwoorden met: “Nee, sorry, als je denkt dat je hier zomaar over de vloer kan komen zonder goede reden, zonder iets te repareren of ergens mee te helpen, dan blijf je maar lekker thuis”. Misschien moet ik voortaan bij vrienden aankloppen in een werkpak?

Blijkbaar heeft dat ook te maken met het “HSP zijn” of het feit dat je door omstandigheden in het begin van je leven hebt geleerd dat je blijkbaar als persoon niet goed genoeg bent en dat je erkenning en liefde moet verdienen door iets goed te doen voor de ander. Als HSP ben je meer bezig zijn met invullen wat anderen zouden denken of voelen, dan gewoon doen wat goed is voor jezelf. Je bent meer naar buiten gericht dan naar binnen. Ik lees ook wel eens dat een HSP binnenstebuiten leeft. Dat omschrijft het mooi.
Bij jezelf nagaan wat je zelf wil of wat je zelf fijn zou vinden is een goede remedie als je weer eens in andermans plaats probeert te voelen of te denken. Je bent zelf de enige die goed voor jezelf kan zorgen, want anderen gaan het niet voor je doen of blijven doen.

Hooggevoeligheid (HSP)

Posted on by Me

Ik voelde me altijd al anders dan anderen. Ik kon nooit echt goed plaatsen wat dan het verschil was, maar ik voelde me wel anders. Ik heb altijd gedacht dat het te maken had met “aparte” opvoedingswijze van mijn vader, die ons aan zich bond door overbescherming, en daarbij dominantie en emotionele manipulatie gebruikte om zijn wil door te drukken. En natuurlijk het feit dat we opgroeiden zonder een moeder. Dat kan natuurlijk niet anders dan sporen nalaten. Hoe kun je daar nog als “normaal” uit komen?
Waarschijnlijk is dat ook de reden waardoor ik hooggevoeligheid heb ontwikkeld. Of ik ben genetisch belast met hooggevoeligheid via mijn moeder. Vooral als kind hoorde ik vaak van de familie van mijn moeder dat ik erg op haar leek, dus wellicht heb ik meer dan alleen uiterlijke kenmerken van haar meegekregen.
Ik weet ook dat ik als kind extreem verlegen was. Zo erg zelfs, dat mijn vader me bewust meenam naar plaatsen met veel mensen, of me voorstelde aan mensen die ik niet kende, zodat ik die verlegenheid “afleerde”. Of die verlegenheid nu ook te maken had met de hooggevoeligheid of met onzekerheid of met het feit dat ik heel weinig vertrouwen had in mensen, weet ik niet. Misschien is de hooggevoeligheid wel ontwikkeld uit een kern van onveiligheid, en zijn de onzekerheid en wantrouwen daar slechts bijwerkingen of symptomen van.
Hoe is het als een baby van 1,5 jaar plots zijn moeder verliest. Dat kan ook niet anders dan een onveilig gevoel geven. Als baby begrijp je niet wat er speelt, maar als de band met de moeder wordt verbroken dan kan dat niet anders dan een diep effect hebben. Je hele fundament wordt zomaar eventjes van onder je vandaan gehaald. Hoe kun je daar nog ooit een stevig huis op bouwen?
Ik ben het levende bewijs van hoe moeilijk dat is, maar ik leef nog en er staat ook een klein knus huisje op de gammele fundamenten. Als je bewust bent van de gammele fundamenten, dan weet je ook dat je niet aan een flatgebouw moet beginnen. Ergens heb ik ook altijd gevoeld dat ik achter liep op anderen van mijn leeftijd die toen aan trouwen, kinderen en huizen bouwen zaten te denken. Ikzelf moest er niet aan denken. Ik vond alles veel te ingewikkeld en was overal onzeker over. Ik was meer bezig met mezelf overeind te houden in een wereld die niet voor mij was gemaakt. Of was het andersom?: Ik, die niet gemaakt was voor deze wereld. Ja, zo voelde dat ook echt lange tijd. Een echte laatbloeier. Alles kwam bij mij 10 jaar later, alsof ik pas ontdooid was na 10 jaar te zijn ingevroren. Ik had wel geleefd, maar mijn ontwikkeling had ergens onderweg flink ter plekke liggen trappelen in plaats van vooruit te gaan. Dat is het gevolg van trauma, wat nog meer impact heeft als je een HSP bent.

Als kind had ik ook een erg levendige fantasie, niet alleen voor wat kinderlijke leuke dingen betreft, maar vooral voor wat me emotioneel raakte. Toen ik nog een kind was, hoorde ik mijn vader vertellen dat een vertegenwoordiger, die hij goed kende, was vermoord door iemand die stond te liften aan de kant van de weg en voor wie hij was gestopt om deze mee te nemen. Dat verhaal heeft me heel lang in zijn greep gehouden. Als kind kon ik de hele horror voor mijn ogen zien gebeuren en bijna zelf de machteloosheid en doodsangst van het slachtoffer voelen. Verschrikkelijk vond ik dat. Ook andere horrorverhalen die mijn streng katholieke grootmoeder vertelde over het geloof hadden flink wat impact op me en maakten dat ik met frisse tegenzin naar de kerk ging. Ik kan zelf niet zo goed inschatten of dit nu met hooggevoeligheid te maken heeft of dat de mensen rondom me wel erg weinig empathie hadden om dergelijke verhalen aan een kind te vertellen. Misschien is het wel de combinatie?

Ondertussen ben ik erachter gekomen dat ik een HSP ben (Zie ook: Burn-out en HSP) en zijn daardoor veel puzzelstukjes op zijn plek gevallen wat betreft vriendschappen, sociale contacten, snel overprikkeld raken, overdreven verantwoordelijkheidsgevoel, meer met anderen bezig zijn dan met mezelf, sterke neiging tot zelfreflectie, sterk zelfbewustzijn, empathisch vermogen, krachtige emoties, onzekerheid.
Ik lees wel vaker dat een HSP als het ware binnenstebuiten gekeerd is. Dat wil zeggen dat ze niet, zoals anderen, meer vanuit zichzelf opereren, maar vanuit een focus die sterk op anderen ligt. Daarbij wil een HSP altijd goed voor de anderen zijn en vergeet dan om in de eerste plaats goed voor zichzelf te zorgen. Als je als HSP daar bovenop nog een trauma hebt, dan heb je je eigen gevoel al helemaal ergens ver weg of in de onderste etage van de parkeergarage geparkeerd. Dat maakt het dan nog lastiger om ooit terug bij je eigen gevoel te geraken.
Bij overprikkeling heb je veel tijd nodig om de indrukken te verwerken. Ik heb bvb. een tape-recorder in mijn hoofd die alles opneemt. Regelmatig spoel ik die tape-recorder terug om terug te “luisteren” wat iemand zei en vooral hoe ik daar dan op reageerde. Soms betrap ik me erop dat ik toch nog iets ga zoeken achter iets wat waarschijnlijk totaal onbeduidend was. Toch moet dat dan grondig geanalyseerd en nagegaan worden: misschien zat er een boodschap in, misschien bedoelde hij/zij dit of dat, misschien heb ik een signaal gemist, …
Maar hetzelfde doe ik ook als iemand me op een of andere manier veel positieve energie gaf, aardig tegen me was of me een compliment gaf. Ik ben slecht in complimenten ontvangen op het moment dat ze gegeven worden, maar met die tape-recorder spoel ik heel vaak terug naar dat moment en geniet er dan ook extra van. Dat geeft me dan ook een energieboost waar ik een hele tijd op kan teren.
Als de overprikkeling echt te groot wordt, dan trek ik me terug en heb ik een tijd rust nodig om het te kunnen verwerken en een plaats te geven. Als mensen bijvoorbeeld heel erg aanwezig zijn, gecombineerd met karaktertrekken waar ik allergisch voor ben (zoals narcisme, egocentriciteit, constante negativiteit, constante slachtoffers), dan kan ik daar wel erg last van hebben, omdat ik het dan toch te lang blijf ondergaan om de andere niet te kwetsen. Het enige wat ik dan uiteindelijk doe, is dit soort personen zoveel mogelijk mijden en voor mezelf de rust opzoeken, ook al betekent dat dat ik me daardoor buiten een hele groep moet zetten. Het is het me niet waard om mijn energie te verliezen aan energievreters.
Wat ik daarin misschien nog moet leren is dan niet mezelf terug te trekken, maar heel duidelijk de grenzen te stellen en te communiceren aan de energievreter. Dat vind ik nog steeds erg lastig en ik kies dan meestal voor de aftocht in plaats van de aanval.

De voordelen van het HSP, voor mij, zijn de sterke intuïtie en het empathisch vermogen. De intuïtie laat me niet vaak in de steek en beschermt me als ik merk dat ik met een toxisch iemand te maken heb. Door de intuïtie merk je snel of iets klopt wat iemand doet of zegt. Als de woorden niet overeen komen met de daden of ik merk veel contradictie, dan gaan meteen de rode vlaggen omhoog.
Met het empathisch vermogen kan ik mensen helpen en ook inspireren door het “goede” voorbeeld te geven. In deze wereld, die met de tijd harder en oppervlakkiger wordt, waarbij mensen steeds meer voor zichzelf kiezen ten koste van anderen, is het meer dan ooit nodig om een hart te laten zien en zich om anderen te bekommeren. Ik denk dat HSP daar een voorbeeld in kunnen geven, al is het maar door een vriendelijk gebaar, een signaal aan iemand geven dat hij/zij door jou gezien wordt, een blijk van medeleven, een hart onder de riem steken, een luisterend oor bieden.
De valkuil voor een HSP is dat hij/zij zich daar in verliest, zich helemaal wegcijfert en alle energie weggeeft. Als je goed voor anderen wil zorgen, moet je in de eerste plaats goed voor jezelf zorgen, zodat je er de energie voor hebt en houdt.

Als je, als HSP, jezelf een beetje begrijpt, dan is het ook makkelijker om aan anderen, zoals je partner of vrienden/vriendinnen, uit te leggen hoe je dingen voelt, waar je last van hebt en wanneer je tijd voor jezelf nodig hebt om dingen te verwerken. Als je niet bewust bent van hoe die processen voor jezelf werken, dan is het ook lastig voor een partner om dit te kunnen begrijpen en er rekening mee te houden.
Ik kan het boek van Elaine Aron over HSP aanraden om meer inzicht in het HSP zijn te krijgen en ook te leren dat het niet alleen maar lastig is, maar ook voordelen biedt, zoals ik hierboven al eventjes heb proberen te laten zien.

Burn-out en HSP

Posted on by Me

Ik heb twee burn-outs gehad. Noem het maar keiharde “wake-up calls” waarbij je lichaam aan de noodrem trekt en de sneltrein tot stilstand dwingt. De sneltrein die al lange tijd geleden op hol was geslagen en blijkbaar een betonnen muur nodig had om tot stilstand te komen. De batterij is compleet leeg gejaagd en je bent helemaal op. De energie is samen met de concentratie, relativeringsvermogen en ook het zelfvertrouwen, de deur uit gevlogen. Je hebt geen weerstand meer tegen dingen die je prikkelen en alles komt nog veel harder binnen dan tevoren. Je beschermingsbuffer is weg en alles wordt te veel en te zwaar.
Op dat moment realiseer je je niet hoeveel roofbouw je al lange tijd op je lichaam hebt zitten plegen. De hoge stressniveaus en de enorme berg energie die verloren gaat aan malen, doemdenken en negatieve gedachten, eiste uiteindelijk zijn tol. Eigenlijk draaide je motor nog uitsluitend op adrenaline, nadat je de reservetank al een tijdje droog gereden had.
De emmer is tot aan de rand gevuld en er is nog maar een druppel nodig om deze te doen overlopen. Je denkt dan dat die laatste druppel de oorzaak is van je burn-out, maar later terugblikkend, zie je dat de emmer al lange tijd aan het vol lopen was. De oorzaak zat veel dieper en je had alle waarschuwingssignalen genegeerd. Waarschuwingssignalen zoals zelfmoordgedachten, vermoeidheid, slecht slapen, spanning in je lichaam, hartkloppingen, negatief zelfbeeld, kort lontje, snel emotioneel,
vermoeidheid ondanks langer slapen, lusteloosheid, geen zin in hobby’s, geen zin in mensen, eigenlijk nergens zin in en overal zwaar tegenop kijken.
Ik had alle signalen genegeerd, maar zou op dat moment ook niet geweten hebben wat te doen om het tij te keren. Wellicht zat ik al te diep om zonder hulp terug uit het dal te klimmen.
Ik zag achteraf pas dat ik me al lange tijd aan het terugtrekken was en weinig dingen deed waarvan ik energie kreeg. Bij alles wat ik deed was er een gemeenschappelijke noemer, namelijk “moeten”. Ik had blijkbaar niet veel meer te “willen”, maar “moest” altijd van alles. Vooral als het voor anderen was, dan “moest” het nog harder. Misschien was het wel een vlucht om veel te “moeten”, zodat er geen tijd over bleef om te “voelen”. Want voelen deed al genoeg pijn.
De algehele uitputting haalt ook je mentale weerstand helemaal naar beneden. Je gedachten worden nog somberder en alles lijkt uitzichtloos. Het hoofd was een grote, op hol geslagen carrousel van negatieve gedachten geworden, die eindeloos leek door te denderen. Komt hier nog ooit wel een einde aan? , vroeg ik me af. Ik baalde enorm van mezelf, omdat ik vond dat ik had gefaald. Falen hoorde toch niet thuis in mijn woordenboek!? Ik deed er toch altijd alles, en nog meer, aan, net om niet te falen!
Maar al die tijd was ik vergeten om goed voor mezelf te zorgen. Zeker als je er voor anderen wil zijn of veel dingen doet die veel energie kosten, moet je in de eerste plaats goed voor jezelf zorgen. Daarvoor moet je ook nog eens van jezelf houden, en daar wrong het schoentje. Daar zat voor mij de clue om het tij te keren. Maar hoe leer je nu van jezelf te houden als je jezelf altijd maar op je kop zit te geven?

Een van de dingen die me hielp, was het verhaal van de oude wijze man, die met compassie naar de pijn van mijn innerlijke kind luisterde, zonder te veroordelen en begrip toonde voor die pijn: De oude wijze man. Waarom kon ik niet gewoon die oude wijze man zijn en mezelf met compassie en gevoel benaderen in plaats van met hardheid en kritiek? Verdiende mijn innerlijke kind dan geen compassie na alles wat het had meegemaakt? Als je met compassie naar jezelf kan kijken, word je vanzelf milder voor jezelf en ga je stilaan meer van jezelf houden en beter voor jezelf zorgen.
Ook werd het tijd dat ik ging leren letten op de kleine signalen, die aangeven dat je te veel energie aan het verliezen bent, teveel stress hebt en vermoeid raakt. Als je goed voor jezelf wil zorgen, dan is het in de eerste plaats handig op ook op jezelf te letten. Als je als kind een trauma hebt opgelopen, dan heb je waarschijnlijk geleerd om je gevoel te negeren, op te bergen en weg te stoppen, want dat was de enige manier om de pijn niet te voelen. Je schakelt over naar een soort overlevingsstand, die na verloop van tijd het nieuwe normaal wordt. Zonder dat je er erg in hebt, kun je een groot deel van je leven in die overlevingsstand blijven zitten. Daarvan bewust worden, is een eerste stap om de knop terug om te kunnen zetten. Om uit de overlevingsstand te raken heb ik de oude pijn weer moeten toelaten en doorleven. Tranen met tuiten heb ik gehuild tijdens coaching sessies. Op zich had ik daar niet heel veel voor nodig, want de emoties zaten al tegen de nok aan te duwen door de burn-out. De burn-out die het gevolg was van een bonte mix aan onverwerkte pijn, emoties, kwaadheid en frustraties. Je kunt wel een tijd op de opening van een vulkaan (van emoties) gaan zitten om te zorgen dat er niets uit kan komen. Maar als het ding dan ooit op uitbarsten staat, ga je het toch niet kunnen tegenhouden.

Waar ik met hulp van de coach ook achter kwam, is het feit dat ik blijkbaar een HSP ben. De eerste keer dat ik die term hoorde, dacht ik: Ach, schei uit, ik hou niet zo van die zweverige termen. Maar na het lezen van een boek van Elaine Aron over HSP, waarin ook een aantal testen staan die je kan doen om na te gaan of je een HSP bent, bleek toch dat ik nu eindelijk eens bij een groep hoorde. Ik, die altijd al het gevoel had, niet bij de grote kudde te horen en eerder een stille kritische toeschouwer aan de zijlijn was. Ik herkende me niet zozeer in de sensorische gevoeligheid (behalve dan geuren), maar des te meer in de emotionele gevoeligheid, verantwoordelijkheidsgevoel, empathisch vermogen, sterke neiging tot zelfreflectie en een verhoogd zelfbewustzijn. Als ik het schrijf, voelt het nog altijd verwaand om het over mezelf te schrijven, maar toch weet ik dat het zo is. Door het lezen van het boek van Elaine Aron vielen voor mij ook veel dingen op zijn plaats. Ik wist dat ik anders was, maar nu wist ik eindelijk waarom en waar het vandaan komt. Ik dacht ook meteen: “Wie weet, was mijn moeder, die zelfmoord heeft gepleegd op haar 26ste, ook een HSP”. Wat ik zeker wist, was dat mijn vader geen HSP was, maar zo ongeveer het tegengestelde!
Op een zeker moment zei mijn coach: “En dan ben je ook nog een HSP die heel vaak is teleurgesteld in mensen”. Die zin bleef, zoals overigens veel van haar uitspraken, bij me plakken. Ik heb inderdaad nooit echt veel vertrouwen in mensen gehad. Ik ben altijd heel voorzichtig geweest met het toelaten van mensen en het kiezen van vrienden. Ik had daar voorheen al een verklaring voor gevonden in “onveilig-vermijdende hechting”, die ik als kind heb ontwikkeld door de omstandigheden waarin ik ben opgegroeid. Als je dan HSP bent, dan denk ik dat zulke dingen nog een veel grotere impact op je hebben.

Een burn-out raad ik niemand aan, maar ik heb, zeker uit de laatste burn-out, meer geleerd dan ooit tevoren. Ik zou dit nooit geleerd hebben zonder deze burn-out en zeker ook niet zonder de coach die me daar doorheen heeft geloosd. Ik had al een hele weg afgelegd in eerder trajecten met psychologen na mijn eerste burn-out en ook met een relatiecrisis. Zonder dat proces zou ik nu ook niet staan waar ik sta. Al die stapjes zijn nodig geweest om de berg op te klimmen en te blijven klimmen, terwijl de rugzak gaandeweg een stukje leger gemaakt werd.