Blog

Vriendschappen (HSP)

Posted on by Me

Vriendschappen heb ik altijd al moeilijk gevonden. Hoe doet je dat: vriendschappen onderhouden zonder je af te vragen of je je niet te veel aan iemand zit op te dringen, zonder alles wat je zelf of de ander doet of zegt te overanalyseren? Komt het voort uit het diepgewortelde gevoel nooit goed genoeg te kunnen zijn voor anderen, het niet waard zijn om van gehouden te worden? Ik kon me nooit zo goed voorstellen dat ik bij iemand de deur zou platlopen, al zou het een beste vriend zijn.
Ik ben ook erg karig met het uitdelen van de titel “vriend” of “vriendin”. Als ik mensen hoor praten over een feestje met al hun vrienden, waar dan 20 man aanwezig zijn, dan denk ik meteen: nee, joh, dat kan toch helemaal niet. Je kunt toch nooit 20 goede vrienden hebben en bovendien wat moet je er allemaal mee? Als ik het woord vriend hoor, dan denk ik niet aan oppervlakkige feestvriend, maar automatisch aan zielsvriend. Niet dat er iets mis is met het hebben van feestvrienden, maar in mijn beleving zijn dat eerder kennissen.
Vaak heb ik zitten nadenken waarom dat bij mij zo anders werkt of voelt. Ben ik te wantrouwig om makkelijk mensen toe te laten in mijn leven? Was ik te vaak teleurgesteld omdat de mensen die ik het hardst nodig had in mijn leven er nooit voor mij waren geweest? Of had ik teveel nood aan diepgang terwijl anderen meer naar luchtig vertier zochten in vriendschappen?
Zolang je jezelf met anderen blijft vergelijken, gaan dingen steeds meer als een probleem voelen, een tekortkoming of zelfs gebrek. Maar als ik heel objectief naar mezelf kijk en me niet met anderen vergelijk, dan kan ik alleen maar tot de conclusie komen dat ik geen nood heb aan veel vrienden. Ik heb genoeg aan 1 of, als met een beetje geluk, een paar vriendschappen met een diepere connectie. Die diepere connectie heb ik vooral met mijn partner, die ook mijn beste vriendin is en waarmee ik alles kan bespreken en helemaal mezelf bij kan zijn. Dat vind ik al een hele luxe. Ik denk dat er veel mensen zijn die die luxe niet vinden in de talrijke vriendschappen die ze er op na houden. Dus misschien kunnen ze zich beter met mij vergelijken in plaats van andersom? Ik zeg vaker: koetjes en kalfjes gesprekken kan ik met iedere passant hebben, maar een echte diepere connectie is iets zeldzaams en het waard om gekoesterd te worden.
Opvallend is dat ik met vrouwen veel makkelijker een connectie en diepgang kan vinden dan met mannen. Mannen willen graag stoer overkomen en mijden vaak gesprekken over gevoelens, over wat je raakt, over waar je van wakker ligt of last van hebt. Tegenover andere mannen of mensen die ik nog niet goed ken, heb ik dat zelf ook wel, uit zelfbescherming. Ik laat ook niet meteen in mijn kaarten kijken en heb in het begin mijn antennes wagenwijd openstaan om te checken of ik geen rode vlaggen waarneem. Als ik rode vlaggen waarneem, dan blijft het contact heel oppervlakkig, maar als ik me veilig en op mijn gemak voel, dan stel ik me wel open en zeker als de ander dat ook doet.
Praten over gevoelens of hoe je de wereld ervaart gaat bij vrouwen meestal veel natuurlijker en spontaner. Je hebt natuurlijk ook vrouwen die graag stoer overkomen, maar het lijkt alsof dat stoerheidslaagje dan dunner en minder hardnekkig is dan bij mannen. In situaties waarbij koppels bij elkaar komen, zie je meestal dat de mannen onder elkaar zitten praten en de vrouwen ook onder elkaar. Ik was dan meestal degene die er tussen in ging zitten en meer met de vrouwen dan met de mannen zat te praten. Soms dacht ik: zou dat komen, omdat ik nooit een moeder heb gekend en vrouwen daardoor speciaal zijn voor mij. Maar misschien is het eerder omdat je vrouwen minder snel afschrikt door diepgang in gesprekken op te zoeken. Die diepgang is net wat ik interessant vind en ook nodig heb als voeding voor de ziel.

Waarom ik zo slecht ben in het onderhouden van vriendschappen of zelfs familiebanden is dan de volgende vraag. Als een vriend of familielid vraagt om ergens mee te helpen, dan ben ik de eerste om daarin tegemoet te komen. Maar om zomaar spontaan af te spreken zonder andere reden dan het aanhalen van vriendschap/familiebanden, blijft toch een uitdaging voor mij. Die drempel steek ik makkelijker over als ik voor mezelf een soort van tastbare of praktische reden voor het bezoek heb. Blijkbaar vind ik mezelf niet interessant genoeg om iemand mee op te zadelen zonder een praktische reden is, zoals: “Ah, dan breng ik je ook meteen een USB-stick mee met de foto’s van ….” of “dan kan ik gelijk eens kijken naar dat apparaat van je om te zien of ik het misschien kan repareren”. Dat zit diep geworteld, want die drempel voel ik telkens weer. Geen wonder dat ik het aanhalen van vriendschap/familiebanden vaak zit uit te stellen, ook al is het om ze uit te nodigen om bij mij op bezoek te komen. Je kunt toch niet zomaar, zonder goede aanleiding mensen gaan lastig vallen?
Alsof een vriend of goede kennis, als je belt om af te spreken, zou antwoorden met: “Nee, sorry, als je denkt dat je hier zomaar over de vloer kan komen zonder goede reden, zonder iets te repareren of ergens mee te helpen, dan blijf je maar lekker thuis”. Misschien moet ik voortaan bij vrienden aankloppen in een werkpak?

Blijkbaar heeft dat ook te maken met het “HSP zijn” of het feit dat je door omstandigheden in het begin van je leven hebt geleerd dat je blijkbaar als persoon niet goed genoeg bent en dat je erkenning en liefde moet verdienen door iets goed te doen voor de ander. Als HSP ben je meer bezig zijn met invullen wat anderen zouden denken of voelen, dan gewoon doen wat goed is voor jezelf. Je bent meer naar buiten gericht dan naar binnen. Ik lees ook wel eens dat een HSP binnenstebuiten leeft. Dat omschrijft het mooi.
Bij jezelf nagaan wat je zelf wil of wat je zelf fijn zou vinden is een goede remedie als je weer eens in andermans plaats probeert te voelen of te denken. Je bent zelf de enige die goed voor jezelf kan zorgen, want anderen gaan het niet voor je doen of blijven doen.

Hooggevoeligheid (HSP)

Posted on by Me

Ik voelde me altijd al anders dan anderen. Ik kon nooit echt goed plaatsen wat dan het verschil was, maar ik voelde me wel anders. Ik heb altijd gedacht dat het te maken had met “aparte” opvoedingswijze van mijn vader, die ons aan zich bond door overbescherming, en daarbij dominantie en emotionele manipulatie gebruikte om zijn wil door te drukken. En natuurlijk het feit dat we opgroeiden zonder een moeder. Dat kan natuurlijk niet anders dan sporen nalaten. Hoe kun je daar nog als “normaal” uit komen?
Waarschijnlijk is dat ook de reden waardoor ik hooggevoeligheid heb ontwikkeld. Of ik ben genetisch belast met hooggevoeligheid via mijn moeder. Vooral als kind hoorde ik vaak van de familie van mijn moeder dat ik erg op haar leek, dus wellicht heb ik meer dan alleen uiterlijke kenmerken van haar meegekregen.
Ik weet ook dat ik als kind extreem verlegen was. Zo erg zelfs, dat mijn vader me bewust meenam naar plaatsen met veel mensen, of me voorstelde aan mensen die ik niet kende, zodat ik die verlegenheid “afleerde”. Of die verlegenheid nu ook te maken had met de hooggevoeligheid of met onzekerheid of met het feit dat ik heel weinig vertrouwen had in mensen, weet ik niet. Misschien is de hooggevoeligheid wel ontwikkeld uit een kern van onveiligheid, en zijn de onzekerheid en wantrouwen daar slechts bijwerkingen of symptomen van.
Hoe is het als een baby van 1,5 jaar plots zijn moeder verliest. Dat kan ook niet anders dan een onveilig gevoel geven. Als baby begrijp je niet wat er speelt, maar als de band met de moeder wordt verbroken dan kan dat niet anders dan een diep effect hebben. Je hele fundament wordt zomaar eventjes van onder je vandaan gehaald. Hoe kun je daar nog ooit een stevig huis op bouwen?
Ik ben het levende bewijs van hoe moeilijk dat is, maar ik leef nog en er staat ook een klein knus huisje op de gammele fundamenten. Als je bewust bent van de gammele fundamenten, dan weet je ook dat je niet aan een flatgebouw moet beginnen. Ergens heb ik ook altijd gevoeld dat ik achter liep op anderen van mijn leeftijd die toen aan trouwen, kinderen en huizen bouwen zaten te denken. Ikzelf moest er niet aan denken. Ik vond alles veel te ingewikkeld en was overal onzeker over. Ik was meer bezig met mezelf overeind te houden in een wereld die niet voor mij was gemaakt. Of was het andersom?: Ik, die niet gemaakt was voor deze wereld. Ja, zo voelde dat ook echt lange tijd. Een echte laatbloeier. Alles kwam bij mij 10 jaar later, alsof ik pas ontdooid was na 10 jaar te zijn ingevroren. Ik had wel geleefd, maar mijn ontwikkeling had ergens onderweg flink ter plekke liggen trappelen in plaats van vooruit te gaan. Dat is het gevolg van trauma, wat nog meer impact heeft als je een HSP bent.

Als kind had ik ook een erg levendige fantasie, niet alleen voor wat kinderlijke leuke dingen betreft, maar vooral voor wat me emotioneel raakte. Toen ik nog een kind was, hoorde ik mijn vader vertellen dat een vertegenwoordiger, die hij goed kende, was vermoord door iemand die stond te liften aan de kant van de weg en voor wie hij was gestopt om deze mee te nemen. Dat verhaal heeft me heel lang in zijn greep gehouden. Als kind kon ik de hele horror voor mijn ogen zien gebeuren en bijna zelf de machteloosheid en doodsangst van het slachtoffer voelen. Verschrikkelijk vond ik dat. Ook andere horrorverhalen die mijn streng katholieke grootmoeder vertelde over het geloof hadden flink wat impact op me en maakten dat ik met frisse tegenzin naar de kerk ging. Ik kan zelf niet zo goed inschatten of dit nu met hooggevoeligheid te maken heeft of dat de mensen rondom me wel erg weinig empathie hadden om dergelijke verhalen aan een kind te vertellen. Misschien is het wel de combinatie?

Ondertussen ben ik erachter gekomen dat ik een HSP ben (Zie ook: Burn-out en HSP) en zijn daardoor veel puzzelstukjes op zijn plek gevallen wat betreft vriendschappen, sociale contacten, snel overprikkeld raken, overdreven verantwoordelijkheidsgevoel, meer met anderen bezig zijn dan met mezelf, sterke neiging tot zelfreflectie, sterk zelfbewustzijn, empathisch vermogen, krachtige emoties, onzekerheid.
Ik lees wel vaker dat een HSP als het ware binnenstebuiten gekeerd is. Dat wil zeggen dat ze niet, zoals anderen, meer vanuit zichzelf opereren, maar vanuit een focus die sterk op anderen ligt. Daarbij wil een HSP altijd goed voor de anderen zijn en vergeet dan om in de eerste plaats goed voor zichzelf te zorgen. Als je als HSP daar bovenop nog een trauma hebt, dan heb je je eigen gevoel al helemaal ergens ver weg of in de onderste etage van de parkeergarage geparkeerd. Dat maakt het dan nog lastiger om ooit terug bij je eigen gevoel te geraken.
Bij overprikkeling heb je veel tijd nodig om de indrukken te verwerken. Ik heb bvb. een tape-recorder in mijn hoofd die alles opneemt. Regelmatig spoel ik die tape-recorder terug om terug te “luisteren” wat iemand zei en vooral hoe ik daar dan op reageerde. Soms betrap ik me erop dat ik toch nog iets ga zoeken achter iets wat waarschijnlijk totaal onbeduidend was. Toch moet dat dan grondig geanalyseerd en nagegaan worden: misschien zat er een boodschap in, misschien bedoelde hij/zij dit of dat, misschien heb ik een signaal gemist, …
Maar hetzelfde doe ik ook als iemand me op een of andere manier veel positieve energie gaf, aardig tegen me was of me een compliment gaf. Ik ben slecht in complimenten ontvangen op het moment dat ze gegeven worden, maar met die tape-recorder spoel ik heel vaak terug naar dat moment en geniet er dan ook extra van. Dat geeft me dan ook een energieboost waar ik een hele tijd op kan teren.
Als de overprikkeling echt te groot wordt, dan trek ik me terug en heb ik een tijd rust nodig om het te kunnen verwerken en een plaats te geven. Als mensen bijvoorbeeld heel erg aanwezig zijn, gecombineerd met karaktertrekken waar ik allergisch voor ben (zoals narcisme, egocentriciteit, constante negativiteit, constante slachtoffers), dan kan ik daar wel erg last van hebben, omdat ik het dan toch te lang blijf ondergaan om de andere niet te kwetsen. Het enige wat ik dan uiteindelijk doe, is dit soort personen zoveel mogelijk mijden en voor mezelf de rust opzoeken, ook al betekent dat dat ik me daardoor buiten een hele groep moet zetten. Het is het me niet waard om mijn energie te verliezen aan energievreters.
Wat ik daarin misschien nog moet leren is dan niet mezelf terug te trekken, maar heel duidelijk de grenzen te stellen en te communiceren aan de energievreter. Dat vind ik nog steeds erg lastig en ik kies dan meestal voor de aftocht in plaats van de aanval.

De voordelen van het HSP, voor mij, zijn de sterke intuïtie en het empathisch vermogen. De intuïtie laat me niet vaak in de steek en beschermt me als ik merk dat ik met een toxisch iemand te maken heb. Door de intuïtie merk je snel of iets klopt wat iemand doet of zegt. Als de woorden niet overeen komen met de daden of ik merk veel contradictie, dan gaan meteen de rode vlaggen omhoog.
Met het empathisch vermogen kan ik mensen helpen en ook inspireren door het “goede” voorbeeld te geven. In deze wereld, die met de tijd harder en oppervlakkiger wordt, waarbij mensen steeds meer voor zichzelf kiezen ten koste van anderen, is het meer dan ooit nodig om een hart te laten zien en zich om anderen te bekommeren. Ik denk dat HSP daar een voorbeeld in kunnen geven, al is het maar door een vriendelijk gebaar, een signaal aan iemand geven dat hij/zij door jou gezien wordt, een blijk van medeleven, een hart onder de riem steken, een luisterend oor bieden.
De valkuil voor een HSP is dat hij/zij zich daar in verliest, zich helemaal wegcijfert en alle energie weggeeft. Als je goed voor anderen wil zorgen, moet je in de eerste plaats goed voor jezelf zorgen, zodat je er de energie voor hebt en houdt.

Als je, als HSP, jezelf een beetje begrijpt, dan is het ook makkelijker om aan anderen, zoals je partner of vrienden/vriendinnen, uit te leggen hoe je dingen voelt, waar je last van hebt en wanneer je tijd voor jezelf nodig hebt om dingen te verwerken. Als je niet bewust bent van hoe die processen voor jezelf werken, dan is het ook lastig voor een partner om dit te kunnen begrijpen en er rekening mee te houden.
Ik kan het boek van Elaine Aron over HSP aanraden om meer inzicht in het HSP zijn te krijgen en ook te leren dat het niet alleen maar lastig is, maar ook voordelen biedt, zoals ik hierboven al eventjes heb proberen te laten zien.

Burn-out en HSP

Posted on by Me

Ik heb twee burn-outs gehad. Noem het maar keiharde “wake-up calls” waarbij je lichaam aan de noodrem trekt en de sneltrein tot stilstand dwingt. De sneltrein die al lange tijd geleden op hol was geslagen en blijkbaar een betonnen muur nodig had om tot stilstand te komen. De batterij is compleet leeg gejaagd en je bent helemaal op. De energie is samen met de concentratie, relativeringsvermogen en ook het zelfvertrouwen, de deur uit gevlogen. Je hebt geen weerstand meer tegen dingen die je prikkelen en alles komt nog veel harder binnen dan tevoren. Je beschermingsbuffer is weg en alles wordt te veel en te zwaar.
Op dat moment realiseer je je niet hoeveel roofbouw je al lange tijd op je lichaam hebt zitten plegen. De hoge stressniveaus en de enorme berg energie die verloren gaat aan malen, doemdenken en negatieve gedachten, eiste uiteindelijk zijn tol. Eigenlijk draaide je motor nog uitsluitend op adrenaline, nadat je de reservetank al een tijdje droog gereden had.
De emmer is tot aan de rand gevuld en er is nog maar een druppel nodig om deze te doen overlopen. Je denkt dan dat die laatste druppel de oorzaak is van je burn-out, maar later terugblikkend, zie je dat de emmer al lange tijd aan het vol lopen was. De oorzaak zat veel dieper en je had alle waarschuwingssignalen genegeerd. Waarschuwingssignalen zoals zelfmoordgedachten, vermoeidheid, slecht slapen, spanning in je lichaam, hartkloppingen, negatief zelfbeeld, kort lontje, snel emotioneel,
vermoeidheid ondanks langer slapen, lusteloosheid, geen zin in hobby’s, geen zin in mensen, eigenlijk nergens zin in en overal zwaar tegenop kijken.
Ik had alle signalen genegeerd, maar zou op dat moment ook niet geweten hebben wat te doen om het tij te keren. Wellicht zat ik al te diep om zonder hulp terug uit het dal te klimmen.
Ik zag achteraf pas dat ik me al lange tijd aan het terugtrekken was en weinig dingen deed waarvan ik energie kreeg. Bij alles wat ik deed was er een gemeenschappelijke noemer, namelijk “moeten”. Ik had blijkbaar niet veel meer te “willen”, maar “moest” altijd van alles. Vooral als het voor anderen was, dan “moest” het nog harder. Misschien was het wel een vlucht om veel te “moeten”, zodat er geen tijd over bleef om te “voelen”. Want voelen deed al genoeg pijn.
De algehele uitputting haalt ook je mentale weerstand helemaal naar beneden. Je gedachten worden nog somberder en alles lijkt uitzichtloos. Het hoofd was een grote, op hol geslagen carrousel van negatieve gedachten geworden, die eindeloos leek door te denderen. Komt hier nog ooit wel een einde aan? , vroeg ik me af. Ik baalde enorm van mezelf, omdat ik vond dat ik had gefaald. Falen hoorde toch niet thuis in mijn woordenboek!? Ik deed er toch altijd alles, en nog meer, aan, net om niet te falen!
Maar al die tijd was ik vergeten om goed voor mezelf te zorgen. Zeker als je er voor anderen wil zijn of veel dingen doet die veel energie kosten, moet je in de eerste plaats goed voor jezelf zorgen. Daarvoor moet je ook nog eens van jezelf houden, en daar wrong het schoentje. Daar zat voor mij de clue om het tij te keren. Maar hoe leer je nu van jezelf te houden als je jezelf altijd maar op je kop zit te geven?

Een van de dingen die me hielp, was het verhaal van de oude wijze man, die met compassie naar de pijn van mijn innerlijke kind luisterde, zonder te veroordelen en begrip toonde voor die pijn: De oude wijze man. Waarom kon ik niet gewoon die oude wijze man zijn en mezelf met compassie en gevoel benaderen in plaats van met hardheid en kritiek? Verdiende mijn innerlijke kind dan geen compassie na alles wat het had meegemaakt? Als je met compassie naar jezelf kan kijken, word je vanzelf milder voor jezelf en ga je stilaan meer van jezelf houden en beter voor jezelf zorgen.
Ook werd het tijd dat ik ging leren letten op de kleine signalen, die aangeven dat je te veel energie aan het verliezen bent, teveel stress hebt en vermoeid raakt. Als je goed voor jezelf wil zorgen, dan is het in de eerste plaats handig op ook op jezelf te letten. Als je als kind een trauma hebt opgelopen, dan heb je waarschijnlijk geleerd om je gevoel te negeren, op te bergen en weg te stoppen, want dat was de enige manier om de pijn niet te voelen. Je schakelt over naar een soort overlevingsstand, die na verloop van tijd het nieuwe normaal wordt. Zonder dat je er erg in hebt, kun je een groot deel van je leven in die overlevingsstand blijven zitten. Daarvan bewust worden, is een eerste stap om de knop terug om te kunnen zetten. Om uit de overlevingsstand te raken heb ik de oude pijn weer moeten toelaten en doorleven. Tranen met tuiten heb ik gehuild tijdens coaching sessies. Op zich had ik daar niet heel veel voor nodig, want de emoties zaten al tegen de nok aan te duwen door de burn-out. De burn-out die het gevolg was van een bonte mix aan onverwerkte pijn, emoties, kwaadheid en frustraties. Je kunt wel een tijd op de opening van een vulkaan (van emoties) gaan zitten om te zorgen dat er niets uit kan komen. Maar als het ding dan ooit op uitbarsten staat, ga je het toch niet kunnen tegenhouden.

Waar ik met hulp van de coach ook achter kwam, is het feit dat ik blijkbaar een HSP ben. De eerste keer dat ik die term hoorde, dacht ik: Ach, schei uit, ik hou niet zo van die zweverige termen. Maar na het lezen van een boek van Elaine Aron over HSP, waarin ook een aantal testen staan die je kan doen om na te gaan of je een HSP bent, bleek toch dat ik nu eindelijk eens bij een groep hoorde. Ik, die altijd al het gevoel had, niet bij de grote kudde te horen en eerder een stille kritische toeschouwer aan de zijlijn was. Ik herkende me niet zozeer in de sensorische gevoeligheid (behalve dan geuren), maar des te meer in de emotionele gevoeligheid, verantwoordelijkheidsgevoel, empathisch vermogen, sterke neiging tot zelfreflectie en een verhoogd zelfbewustzijn. Als ik het schrijf, voelt het nog altijd verwaand om het over mezelf te schrijven, maar toch weet ik dat het zo is. Door het lezen van het boek van Elaine Aron vielen voor mij ook veel dingen op zijn plaats. Ik wist dat ik anders was, maar nu wist ik eindelijk waarom en waar het vandaan komt. Ik dacht ook meteen: “Wie weet, was mijn moeder, die zelfmoord heeft gepleegd op haar 26ste, ook een HSP”. Wat ik zeker wist, was dat mijn vader geen HSP was, maar zo ongeveer het tegengestelde!
Op een zeker moment zei mijn coach: “En dan ben je ook nog een HSP die heel vaak is teleurgesteld in mensen”. Die zin bleef, zoals overigens veel van haar uitspraken, bij me plakken. Ik heb inderdaad nooit echt veel vertrouwen in mensen gehad. Ik ben altijd heel voorzichtig geweest met het toelaten van mensen en het kiezen van vrienden. Ik had daar voorheen al een verklaring voor gevonden in “onveilig-vermijdende hechting”, die ik als kind heb ontwikkeld door de omstandigheden waarin ik ben opgegroeid. Als je dan HSP bent, dan denk ik dat zulke dingen nog een veel grotere impact op je hebben.

Een burn-out raad ik niemand aan, maar ik heb, zeker uit de laatste burn-out, meer geleerd dan ooit tevoren. Ik zou dit nooit geleerd hebben zonder deze burn-out en zeker ook niet zonder de coach die me daar doorheen heeft geloosd. Ik had al een hele weg afgelegd in eerder trajecten met psychologen na mijn eerste burn-out en ook met een relatiecrisis. Zonder dat proces zou ik nu ook niet staan waar ik sta. Al die stapjes zijn nodig geweest om de berg op te klimmen en te blijven klimmen, terwijl de rugzak gaandeweg een stukje leger gemaakt werd.

De oude wijze man

Posted on by Me

Ik heb altijd dat kritische stemmetje in mijn hoofd gehad dat me flink op mijn kop gaf nog voordat iemand anders daar de kans voor zou krijgen. Het stemmetje dat jou bij het minste en geringste afkraakt en jou vertelt dat je blijkbaar niks goed kan doen, dom en zwak bent. Het stemmetje dat je schuldig of slecht over jezelf doet voelen als je niet aan andermans verwachtingen kan voldoen.
Dit is het stemmetje van het verleden die met zijn echo’s voortwoekert in je gedachten. De lat ligt hoog en je moet alles perfect doen. Als je niet binnen de lijntjes kleurt krijg je op je kop van jezelf. In het begin ben je er zelfs niet van bewust dat je constant naar dat stemmetje aan het luisteren bent. Je weet niet beter meer en je bent er ook helemaal in beginnen geloven. Erger nog, je bent er geheel van doordrongen, dus waarom zou je het in twijfel trekken of er tegen in gaan. Dit soort negatieve gedachten over jezelf zijn erg krachtig. Niemand zou er in slagen om je met woorden zoveel kritiek te geven als je gedachten dat kunnen doen. Want je gedachten zijn er constant. Je gedachten bepalen het gevoel dat je over jezelf hebt. Je kan niet van jezelf houden als je zo streng bent voor jezelf. Als je niet van jezelf kan houden, hoe kan je dan anderen toelaten om van je te houden?
Je bewust worden van dat kritische stemmetje is de eerste stap om daar langzaam verandering in te kunnen brengen. Het stemmetje is eigenlijk niet meer relevant, want het komt voort uit wat je als kind hebt moeten doorstaan. Als kind had je geen andere keuze dan alle negativiteit te absorberen, want je was weerloos en overgeleverd aan degene(n) die je kwetste(n). Als volwassene hoef je niet meer naar dat stemmetje te luisteren en kun je leren het zoveel mogelijk te negeren of meer te zien als ongevraagd advies dat je net zo goed naast je kan neerleggen.

Als je je voorstelt dat de kritische stem uit het verleden je innerlijke kind nog steeds op zijn/haar kop geeft, dan kan jij de volwassene zijn die je innerlijke kind daarvoor beschermt of troost.

Als je je voorstelt dat je een oude wijze man ontmoet die jou helemaal niet kent. Een oude wijze man vol compassie en levenswijsheid. Stel, je vertelt je levensverhaal en alles wat je hebt moeten doorstaan aan deze man, die vol compassie naar je luistert. Zou deze man dan hetzelfde tegen je zeggen als het kritische stemmetje jou probeert te vertellen? Zou deze man zo streng voor je zijn als jij voor jezelf bent? Zeker niet! Dus als je, zoals de oude wijze man, met compassie en zonder vooroordelen naar jezelf zou kijken en je jezelf zou accepteren, zoals de oude man dat doet, dan besef je dat dat kritische stemmetje niet meer relevant is. Je bent de moeite waard zoals je bent.
Niemand is perfect en je mag fouten maken, want alleen door fouten te maken kan je leren. En geloof me, leren doe je tot je dood neervalt.

Trauma

Posted on by Me

Wanneer er zich in een familie een trauma voordoet, dan kan de schokgolf daarvan nog generaties lang doordenderen. Hoe snel deze schokgolf uitsterft, hangt dan van veel factoren af en is niet te voorspellen. Als een generatie bij zo’n trauma niet de juiste hulp en begeleiding krijgt, dan worden de gevolgen van het trauma via de opvoeding doorgegeven aan de volgende generatie(s).
Als je de pech hebt dat er zowel van vaders als van moeders kant een trauma wordt doorgegeven, zoals in mijn geval, dan kan dit zowel je zelfbeeld als je wereldbeeld flink aantasten. Je fundamenten worden dan al aangetast, nog voordat het feitelijke bouwen moet beginnen. Noem het maar “een slechte start”.

De grootvader van mijn vader – de vader van zijn moeder – is vermoord. Ik kan me goed voorstellen dat dit heeft bijgedragen aan het feit dat mijn vader een kwetsbaar-narcistische persoonlijkheid heeft ontwikkeld. Ik ben mede opgevoed door mijn vaders moeder en ik herinner me nog goed hoe vaak ze in tranen over de moord op haar eigen vader sprak, ook in haar latere leven. Ze had de 2de wereldoorlog van dichtbij meegemaakt en was een zoon verloren, die op jonge leeftijd door een auto-ongeval was overleden. Dat was ze nooit meer echt te boven gekomen. Als je zo verteerd wordt door al deze zware tegenslagen en verliezen in het leven, dan moet je wel heel stevig op je benen staan om nog een warme en liefdevolle opvoeding aan je kinderen te geven en vol vertrouwen in het leven staan. Wellicht heeft dit mijn vader al van kindsbeen af gevormd. Misschien miste hij de warmte en aandacht van zijn moeder en is dan medelijden beginnen gebruiken om deze aandacht te krijgen. Wie zal het zeggen? Ik weet alleen dat mijn vader enorm negatief in het leven staat en de verantwoordelijkheid voor zijn leven weigert in handen te nemen. Het leven overkomt hem en hij wordt erdoor geleefd in plaats van zelf het stuur in handen te nemen, want het lijkt allemaal te zwaar en te moeilijk te zijn. Alsof hij het al lang geleden heeft opgegeven.
Van mijn moeders kant is er dan het 2de wereldoorlog trauma. Haar vader had gecollaboreerd met de Duitsers en vloog na de oorlog voor geruime tijd de gevangenis in. Mijn moeder was toen nog een kind. De achterblijvende kinderen van collaborateurs werden door iedereen met de nek aangekeken en stevig gepest op school. Dat kan niet anders dan sporen nalaten bij een kind. Mijn moeder had de hoop dat alles zou beter zou worden wanneer haar vader uit de gevangenis zou terugkeren. Maar de vader die vele jaren later terugkwam was een ijskoude geharde man die alles was, behalve de lieve warme vader die mijn moeder zo lang gemist had. Haar wereld moet eentje zijn geweest van teleurstellingen, verdriet en gemis aan warmte.
En deze 2 mensen, mijn vader en mijn moeder, die beiden verlangden naar warmte en aandacht, vinden elkaar dan op deze wereld en besluiten om een gezin te stichten. Het zal ook wel niet toevallig zijn geweest dat ze elkaar gevonden hebben, want wat ze met elkaar gemeen hebben zijn de aangetaste fundamenten van hun bestaan. Twee door het leven hard aangepakte mensen waarvan ik dan weer het resultaat ben.
Voor mijn moeder werd het leven met al zijn ballast te zwaar, waardoor ze al jong heeft besloten om uit het leven te stappen. Mijn vader moest alleen verder. Een vader, die zo al moeite had met het leven, is op dat moment eigenlijk ook gestopt met leven en alleen nog bezig geweest met overleven. Tot overdaad van ramp moest hij dan ook nog 2 kleine baby’s opvoeden, mij en mijn broer. Hij heeft nooit hulp gezocht, want hij had totaal geen vertrouwen in alles wat een witte jas aan had. In die tijd hing er een taboe over zelfmoord, dus er werd waarschijnlijk niet veel over gepraat. Mijn vader is ook nooit hertrouwd.

Ik heb later gelukkig wel hulp gezocht en gevochten voor het leven. Dat was de enige manier om de schokgolf van het trauma af te remmen en de gevolgen ervan te beperken. Ik heb geen kinderen, dus bij mij stopt het doorgeven sowieso. Geen kinderen hebben was voor mij geen bewuste keuze, maar toch heb ik altijd het gevoel gehad dat ik daar niet klaar voor was. Ik had ook altijd de angst dat ik de volgende in lijn zou zijn die zijn kinderen slachtoffer zou maken van alles wat ik zelf nooit geleerd had. En veel had ik niet geleerd. Ik had alleen maar het voorbeeld gehad van hoe het zeker niet moest. Ergens diep in mij was ik constant in een strijd met mezelf verwikkeld. Een strijd tegen alle overbodige ballast en negativiteit die ik als een spons had opgezogen. Door die strijd bleef er geen ruimte over voor kinderen, want die strijd moest eerst gestreden worden. Ik had geen levensruimte als ik de kelder van mijn verleden niet eerst zou opruimen.
Pas veel later in het leven vond ik meer rust en zou die ruimte er wel zijn geweest, maar dan vond ik mezelf weer te oud. Maar ik ben nu gelukkig met het leven dat ik heb en geniet van wat er wel is.

Omgaan met een verborgen narcist

Posted on by Me

Als je een gevoelig en zorgzaam type bent en niet geleerd hebt om je grenzen te stellen en te bewaken, dan val je makkelijk ten prooi aan een verborgen narcist. Gevoelige mensen hebben een sterk ontwikkeld empathisch vermogen en voelen heel snel de noden van anderen aan. Dat is nu net waar de verborgen narcist gebruik van maakt om op een passieve manier, zonder eigen investering, zijn of haar doel te bereiken.
Een verborgen narcist is een leven lang bezig met het aanscherpen van zijn of haar talent om door manipulatie het doel te bereiken. Vaak verloopt dit zo subtiel dat je het zelf niet eens goed in de gaten hebt. “Normale” mensen zijn niet bedacht op deze soort van psychische manipulatie.
Een van de vormen van manipulatie waarmee de verborgen narcist zich bediend, is “gaslighting“.
Als je bijvoorbeeld een kritische opmerking maakt, dan krijg je sowieso meteen de bal teruggespeeld.
Bij mijn vader zijn er 2 manieren waarop dat gebeurt: ofwel wordt de slachtofferkaart getrokken en wordt beroep gedaan op je medelijden, ofwel wordt het weggelachen op een manier dat het wel aan jou moet liggen en zeker niet aan hem. Ik denk dat hij daar ook echt van overtuigd is en dat het geen toneelspelletje is om niets te moeten toegeven, zoals ik vaak veronderstelde. Als zo iemand je kan domineren, bijvoorbeeld in een vader-kind of in een man-vrouw relatie dan kan “gaslighting” best overtuigend overkomen.
Zo creëert mijn vader wel vaker zijn eigen waarheid. Ik hoor hem vaak zeggen dat hij er absoluut niet tegen kan wanneer er tegen hem gelogen wordt. Maar tegelijkertijd betrap ik hem vaker op wat voor mij simpelweg leugens zijn, maar die in zijn vervormd realiteitsbeeld of beleving voor waarheid doorgaan.
Niet eenvoudig om mee om te gaan kan ik je vertellen. Als ik zelf niet goed in mijn vel zit, dan vind ik het heel lastig om mee te dealen en kies ik er meestal voor om uit zijn buurt te blijven.
Wat voor mij het beste werkt in de omgang met mijn vader is om heel concrete oplossingen te bieden als hij over iets begint te klagen. Hij zal nooit direct om hulp vragen, maar altijd indirect beginnen te klagen over iets. Als ik dan een concrete oplossing bied en hij accepteert deze niet of praat er omheen, dan is het voor mij makkelijker om dit onmiddellijk weer los te laten, in plaats van verdere pogingen te doen om hem tegemoet te komen. Een slachtoffer wil eigenlijk niet geholpen worden, want als je met oplossingen komt, dan ontneem je hen de macht, die ze door hun slachtofferrol op je kunnen uitoefenen. Het enige dat belangrijk is, is dat je aan hun kant staat en meevoelt met wat zij voelen.
Het kost vaak heel wat energie om een soort van relatie met een verborgen narcist in stand te houden, want zelf tel je als persoon totaal niet mee in zo’n relatie. Heel vaak heb ik op het punt gestaan deze relatie te verbreken en vaak vroeg ik me af of het niet beter was geweest als ik dat wel had gedaan. Het zou me in ieder geval bakken vol met energie hebben gescheeld.
Het is een heel proces met vallen en opstaan en veel ups en downs om dit soort relatie vol te houden.
Telkens opnieuw moet ik me voor de geest houden dat mijn vader er ook niks aan kan doen dat hij zo is en eigenlijk gehandicapt is.

Het graf

Posted on by Me

Doorheen mijn jonge jaren was het graf van mijn moeder symbool geworden van alle pijn en ellende die uit haar dood leken voort te vloeien. Het feit dat er zelden over haar en haar noodlottige dood gepraat werd, versterkte dat nog. Als ik als kind iets over mijn moeder vroeg, dan werd het stil en voelde je de stemming omslaan. Een donkere somberheid vulde dan de kamer en dezelfde foto’s werden dan weer uit de lade gehaald en getoond. Over haar dood werd alleen gezegd dat ze ziek was en daaraan gestorven was. Als kind wist je niet beter, maar je voelde dat er een diepe tragiek aan haar dood verbonden was. Vanzelf durfde je er als kind al bijna niet meer naar vragen.
Bijgevolg wist ik erg weinig over haar. Dat ontbrekende gedeelte van mijn identiteit heb ik nooit kunnen invullen. Ook in het verwerken van haar dood en het gemis stond ik alleen, want het verdriet was iets van mijn vader en andere volwassenen en niet van de kinderen. Wij hadden haar immers nooit echt gekend, dus waarom zouden we er dan last van hebben? Wat je niet kent, kun je toch niet missen!?
In mijn latere leven meed ik het bezoek aan haar graf, zodat ik datzelfde gevoel van somberheid en tragiek dat ik als kind voelde als het over mijn moeder ging, niet opnieuw hoefde te voelen. Want dat was wat het graf van mijn moeder met me deed. Het gemis aan een moederfiguur, de eenzaamheid en de emotionele schraalheid die ik thuis voelde, kwam daar nog bovenop.
Ik heb haar nooit verweten dat ze uit het leven is gestapt en ben ook nooit kwaad op haar geweest. Maar het gemis aan een moederfiguur heb ik wel altijd gevoeld. En als je iets in je leven mist, dan is de kans groot dat je dat gaat idealiseren of romantiseren. Heel vaak dacht ik vroeger: Als zij er nog zou zijn, dan zou het heel anders gelopen zijn en zou ons een hoop negativiteit en ellende bespaard gebleven zijn. Dan zou ik wel de onvoorwaardelijke liefde van een moeder gekend hebben. Dan zou ik wel de warmte en affectie gekend hebben.
Later in mijn leven heeft dat ideaalbeeld langzaam plaatsgemaakt voor een meer gematigd beeld.
Namelijk het beeld dat het misschien beter voor haar was dat ze er niet meer is, want ze zou alleen maar doodongelukkig zijn geweest bij mijn vader, net zoals ik. Ze zou waarschijnlijk niet de moed hebben gehad om bij hem weg te gaan, net zoals ik. Ik begon me meer en meer te identificeren met de moeder die ik niet kende, maar waarvan ik een steeds groter deel terugzag wanneer ik in de spiegel keek.
Omdat haar dood een wig had gedreven tussen haar familie en die van mijn vader vond ik het lastig om bij haar familie aan te kloppen om meer over mijn moeder te weten te komen. Ik vond het sowieso lastig om dit onderwerp aan te snijden, omdat het altijd zo beladen voelde en ik ervan uit ging dat ik een heel gekleurd verhaal te horen ging krijgen.

De coach, waar ik te rade was gegaan voor een burn-out, maakte me duidelijk dat ik eigenlijk nooit heb gerouwd om de dood van mijn moeder. Ze vroeg me wat een kind zou doen bij het bezoek aan het graf van zijn moeder. Het bleef stil, want ik wist het antwoord simpelweg niet. Ik had geen idee.
Vervolgens nam ze een glas water en hield het met gestrekte arm op afstand. Ze zei: “Het glas op afstand houden kost je veel energie. Je arm wordt moe, het glas voelt zwaar en je houdt het niet lang vol”. Daarna bracht ze het glas dicht bij haar hart en zei: “Het glas dicht bij je hart houden kost veel minder energie. Zo kan je het glas makkelijk langdurig vast houden zonder dat het te zwaar wordt”.
Met dit beeld sloeg de coach de nagel op de kop. Alles wat je angstvallig op afstand probeert te houden, om de pijn niet onder ogen te moeten zien, kost je een hoop energie. Uiteindelijk haalt dat wat je op afstand probeert te houden, je toch wel in. De pijn toelaten en je hart open stellen kost veel minder energie.
Zodoende ben ik het graf van mijn moeder stilaan weer gaan bezoeken. Het graf lag er bij als van iemand die al lang vergeten was. Ik vond dat ze een mooi graf verdient, als van iemand die gemist wordt. Dus ben ik het graf gaan opknappen en versieren met plantjes. Door op die manier mijn hart open te stellen en door de oude pijn heen te bijten, kwam ik dichter bij mijn moeder en kreeg ik terug een connectie met haar.
Ook haar foto, die een beetje uit het zicht stond boven op een hoge kast in mijn hobby kamer, heb ik op mijn bureau gezet, vol in het zicht. Allemaal kleine stapjes die me dichter bij haar brachten.
Toevallig was dit in de periode waarin mijn vader naar een rusthuis zou gaan en hij alle oude foto’s, dia’s, brieven en papieren had verzameld en gesorteerd in dozen. Uit nieuwsgierigheid heb ik al die dozen mee naar huis genomen om te kijken of ik hier nog wat extra informatie over mijn moeder kon vinden. Het kostte me een gans weekend van ‘s morgens vroeg tot ‘s avonds laat om door al die papieren en brieven heen te spitten en alle dia’s in te scannen. Ik vond tal van foto’s van mijn moeder die ik nog nooit gezien had. Ik vond ook schoolschriften en brieven van mijn moeder van op de lagere school. Er zaten zelfs brieven tussen die ze als tiener aan haar vader had geschreven toen deze een tijd in de gevangenis had gezeten en een brief die ze aan haar zus had geschreven over de moeilijke bevalling van mijn broer, ongeveer een half jaar voor haar dood. Een brief die mijn vader blijkbaar nooit aan haar zus had afgegeven.
Voor mij was dat een schat aan tastbare informatie vergeleken met het bitter weinige dat ik voorheen van haar had gezien of gehoord.
Ook ben ik op bezoek gegaan bij de nog in leven zijnde zus van mijn moeder, dus mijn tante, om te praten over hoe het leven van mijn moeder tijdens haar kindertijd was en in de tijd dat ze mijn vader had leren kennen. Ik denk dat het 30 jaar geleden was dat ik deze tante voor het laatst gezien had. De eerste minuten was het contact nog wat onwennig. Maar al vrij snel bleek hoe blij we beiden waren met dit vernieuwde contact. Beiden hadden we nood aan dit contact dat zich concentreerde rond mijn moeder, haar enige zus, die ze niet had kunnen helpen toen deze het leven niet meer zag zitten. Dat had haar haar leven lang achtervolgd.
Ik heb de brief die mijn moeder aan mijn tante had geschreven en die ik tussen alle papieren van mijn vader vond per post naar mijn tante gestuurd, zoals mijn moeder het zou gewild hebben. Nadien heb ik haar nog vaker bezocht.
Zo ben ik een stuk dichter bij mijn moeder gekomen en weer contact gekregen met mijn tante.

De moraal van dit verhaal is dat je er veel voor terugkrijgt als je je hart durft openstellen en de angst voor de pijn niet uit de weg gaat. Door van je hart een steen maken om je kwetsbaarheid te beschermen, loop je ook de liefde en warmte van anderen mis die op zielsniveau een connectie met je willen leggen.

Depressie

Posted on by Me

Ik was 27 jaar oud en woonde nog thuis bij mijn vader en diens moeder. Die laatste heeft mij en mijn broer opgevoed. We leefden een eenvoudig bestaan in haar huis. Je mag wel zeggen dat we onderaan de maatschappelijke ladder bengelden met weinig financiële middelen.
Rond deze leeftijd ben ik totaal overspannen geraakt en weggegleden in een depressie. Zelfs de simpelste dingen lukten me niet meer en mijn hoofd was een grote wervelwind van terugkerende negatieve sombere gedachten. Dag en nacht raasde deze wervelwind gestaag verder in mijn hoofd. Je slaapt niet meer goed. Daardoor ben je nog futlozer dan je al was, en worden je gedachten nog donkerder. Je zit gevangen in een negatieve spiraal waaruit je geen uitweg meer ziet.
Je bent op dat moment eigenlijk een kip zonder kop, want je ratio is voor onbepaalde tijd met vakantie en het enige waar je nog toe in staat bent is doemdenken. Je angsten en onzekerheden nemen de regie over en bezetten je hoofd.
Het was alsof er een enorm vergrootglas lag op alles wat ik voorheen al niet goed vond aan mezelf. Het kritische destructieve stemmetje in mijn hoofd had een parlofoon gekregen.
Ik voelde me totaal verloren en machteloos.
Ik had op dat moment totaal geen idee waarom ik me zo voelde en waarom dit me nu overkwam. Ik was tamelijk wereldvreemd opgevoed en gevoelens waren er alleen maar om weg te stoppen. Er was ook nooit gepraat over de postnatale depressie van mijn moeder, dus ik had ook geen notie over wat een depressie eigenlijk is. Mijn vader had trouwens niet het empathisch vermogen om iets zinnigs te zeggen over de depressie van mijn moeder. Wat mentale problemen betrof, had ik totaal geen kaas gegeten, dus ik wist ook niet wat ik met mezelf aan moest. Het enige dat ik wel wist, was dat ik niet in staat was om te werken. Ik schaamde me diep voor de buitenwereld omdat ik dacht dat men aan me zou zien wat ik van binnen voelde, dat ik een zwakkeling was of gek geworden was.
Ik herinner me nog de troostende woorden van mijn vader die zei: “Je moeder had dat ook en jij zal dat wel van haar hebben”. Dat gaf de burger moed.
Mijn vader had mijn oom (de broer van mijn moeder), die psychiater was, gebeld en uitgelegd wat er aan de hand was. Mijn oom had mijn vader op het hart gedrukt dat de klok op vijf voor twaalf stond, dat ik dringend hulp nodig had en dat hij me wel kon helpen.
Zo ben ik op de psychiatrische afdeling van het ziekenhuis beland waar mijn oom werkte. Daar kreeg ik te horen dat ik een ongezonde symbiotische relatie met mijn vader had en dat het tijd was om daar iets aan te doen. Ik was daar tot dan toe totaal blind voor geweest en wist ook eigenlijk niet beter. Gedurende de maanden die volgden had ik heel veel tijd om na te denken. Ik had mijn gevoelens altijd weggestopt, genegeerd en had dus ook nooit geleerd om ze onder woorden te brengen. Het was des te moeilijker om met mijn eigen oom te praten over hoe ik me voelde. De schaamte en het gevoel van waardeloosheid hielpen hier ook niet echt bij.
Heel geleidelijk gingen mijn ogen open. De rust en de afstand tot mijn dagelijks leven hielpen om alles weer op een rijtje te zetten. De focus, die eerst alleen maar lag op alles wat ik afkeurde aan mezelf, schoof nu langzaam naar de dynamiek binnen ons gezin en het gedrag van mijn vader. Het voelde alsof ik nog maar net aan een puzzel van 1000 stukjes was begonnen en nog geen idee had welke afbeelding de puzzel zou krijgen. Wat ik voorheen als “normaal” had gezien, werd nu in twijfel getrokken en onder de loep genomen.
Ook al leek het voor mij alsof de depressie uit het niets kwam, toch was deze zich al jaren aan het opbouwen tot een laatste druppel de emmer deed overlopen. De laatste druppel lijkt dan de oorzaak te zijn, maar de emmer is al jaren langzaam aan het vol lopen.
De depressie was het alarmsignaal dat ik nodig had om “wakker” te worden en het stuur van mijn leven in eigen handen te nemen, in plaats van geleefd te worden. Eerst moest ik leren om mezelf genoeg te waarderen om naar mijn eigen gevoelens te luisteren, deze gevoelens te uiten en ernaar te handelen.
Ik herinner me nog goed de allereerste keer dat ik voor een psycholoog zat en deze me vroeg hoe ik me voelde. Die vraag overviel me en ik moest hem het antwoord schuldig blijven. Nog nooit had iemand me gevraagd hoe ik me voelde. Erger nog, ik had mezelf nog nooit gevraagd hoe ik me voelde.
Het voelde als een groot zwart gat vanbinnen waarin alles verdween om zo diep mogelijk weggestopt te worden. De dikke burchtmuren die ik om me heen had opgetrokken om mezelf te beschermen, hadden ervoor gezorgd dat ik zelf stikte en moesten nu stilaan afgebroken worden.
Als je dikke muren om je heen bouwt als bescherming, dan ben je ook onbereikbaar voor mensen die het goed met je voor hebben. Je gunt jezelf misschien de warmte en liefde niet, maar je loopt deze sowieso mis als je je muren niet durft laten zakken.
Ik was 27 en stond nog maar aan het begin van een lang, soms pijnlijk maar leerzaam en noodzakelijk proces van vallen en weer opstaan, om mezelf te bevrijden van de invloed van mijn verleden.

Perfectionisme

Posted on by Me

Vroeger had mijn vader een atlas waarin, naast kaarten van alle werelddelen, ook ons zonnestelsel en de Melkweg beschreven stonden. De mooie illustraties van de zon, planeten en de Melkweg fascineerden me en wekten mijn interesse. Als men me vroeg wat ik wilde worden, dan was het antwoord steevast: “astronaut” of “piloot”. Eigenlijk allebei als het even kon. Omdat ik toen blijkbaar al graag schreef, schreef ik de hele tekst over ons zonnestelsel uit die atlas over, zo netjes als ik maar kon. Ik mocht van mezelf geen enkele fout schrijven. Als ik dan toch een fout maakte, al was het de laatste zin aan de achterkant van een bladzijde die al aan beide kanten volgeschreven was, dan frommelde ik het papier tot een prop op en gooide het in de vuilbak, om dan weer van voren af aan te beginnen. Ik heb die tekst zo vaak geschreven dat ik grote stukken daarvan van buiten kende.
Mijn vader vond het iets om over te pochen dat zijn kind zo streng was voor zichzelf. Ik hoorde het hem vaker vertellen tegen familie of kennissen. Hij had zelfs de proppen papier uit de vuilbak gehaald als bewijsmateriaal. Zijn lijfspreuk was immers: “Als je iets doet, doe je het goed of je laat het maar”.
Als kind was ik dus al erg perfectionistisch en streng voor mezelf. Dat is ook iets wat ik nooit helemaal ben kwijtgeraakt. Misschien had ik dat perfectionisme al een beetje in mij. Doordat mijn vader het zag als een deugd kreeg ik er erkenning door. Zijn pochen vond ik eigenlijk niet leuk omdat ik erg verlegen was en zeker niet in de belangstelling wou staan. Maar ik snakte naar erkenning en het idee iets goeds gedaan te hebben.
Mijn vader had niet het vermogen om me te waarderen als persoon, om wie ik ben, maar enkel om hoe goed ik iets deed (zie ook: De “omgekeerde” narcist). Mijn moeder was overleden (zie ook: Voorgoed verdwenen in de mist), dus ik had alleen mijn vader als rolmodel. Omdat ik enkel erkenning kreeg als ik iets heel goed deed, is mijn focus gaan liggen op presteren. Perfectionisme werd een nobel streven, omdat het me erkenning bezorgde.
In dat streven zit een zekere ironie omdat mijn vader waarschijnlijk over mijn prestaties pochte om te laten zien wat een goede vader hij was. Wie zocht er eigenlijk erkenning, hij of ik?
Gaandeweg werd ik nog strenger voor mezelf dan mijn vader voor mij was. De lat werd hoog gelegd en de constante dreiging van falen, die altijd op de loer lag, gaf een constante druk en maakte me onzeker.
Als de schoolcijfers eens wat minder waren, dan kreeg je meteen een bolwassing over hoe hard hij dag en nacht moest werken om ons te laten studeren en dat studeren de enige kans was voor een goede toekomst.
Toen ik na de middelbare school ging verder studeren vond mijn vader dat ik zo hoog mogelijk moest mikken en werd zo de druk nog wat opgevoerd. Hij drukte me op het hart dat als ik niet zou slagen en een jaar zou moeten overdoen, hij het niet meer zou kunnen betalen en het dus afgelopen was met studeren. Met die druk op de schouders, in al mijn onzekerheid en met een gevoel voor eigenwaarde dat al tot ver onder mijn schoenzolen gezakt was, ben ik aan de hogere studies begonnen.
Ik was nog extra vatbaar voor die druk omdat ik een pleaser ben die niemand wil teleurstellen. Ook weer een manier om erkenning te krijgen. En bovendien geen al te goede combinatie met een vader die dat maar al te goed wist te benutten.


Verborgen narcisme

Posted on by Me

Ik heb zelf ondervonden hoe moeilijk het is om verborgen narcisme te herkennen, omdat de verborgen narcist naar andere mensen toe charmant en aardig kan overkomen, terwijl hij of zij achter gesloten deuren agressief, dominant en manipulatief zijn. Als ik andere mensen, die mijn vader kenden, zou vertellen hoe hij binnenshuis tekeerging, dan zou het merendeel dat nooit geloven. Zo’n aardige grappige man waarmee ze zoveel lol hadden gehad? Slechts weinig mensen van buiten ons gezin hebben ooit kennis gemaakt met zijn ware aard. Ik herinner me een situatie met een gezinshulp die getuige was van hoe mijn vader me een enorm pak slaag gaf en scheldwoorden naar mijn hoofd slingerde voor een kleinigheid. De gezinshulp was geshockeerd en reageerde naar mijn vader dat ze de straf wel erg overdreven vond. Ze werd onmiddellijk de mond gesnoerd met: “Daar heb je je niet mee te bemoeien”.
Mijn vader lachte ook altijd met de vrije opvoedingsideeën van een man die iets verder in de straat woonde en er totaal andere opvattingen op na hield. In die tijd waren er meer moderne opvattingen waarbij je kinderen niet murw slaat, maar uitleg geeft waar de grenzen liggen en op een rechtvaardige manier straft wanneer deze grenzen werden overschreden. Mijn vader vond dat allemaal flauwekul en lachte ermee.
Eén iemand zei me dat ze zich de goede gesprekken met mijn vader nog herinnerde in de tijd dat ze het moeilijk had. Ik kon me daar totaal niets bij voorstellen, want een goed gesprek met mijn vader had ik in mijn hele leven nog nooit gehad. Wat ik me wel kan voorstellen is, dat hij een luisterend oor heeft geboden zonder zelf veel in te brengen, want van empathie of inlevingsvermogen heb ik mijn vader nooit kunnen beschuldigen.
Ook typisch aan mijn vader is dat hij je als eens steen laat vallen wanneer je je niet meer voor zijn kar laat spannen of kritische vragen begint te stellen. Dat is niet alleen mij en mijn broer overkomen, maar ook tal van buurmeisjes die bij hem op bezoek kwamen toen hij al wat ouder was en ik en mijn broer al lang het huis uit waren. Die meisjes mochten alles van hem. Er waren geen grenzen. Wilden ze graag 4 zakken chips achter elkaar opeten, dan was dat geen probleem en haalde hij nog wat extra zakken. Als eentje bleef logeren en tot 3 uur ‘s nachts wou opblijven om spelletjes op de computer te spelen, dan zorgde hij voor nog meer spelletjes. Wilden ze buiten spelen, dan zorgde hij voor een trampoline en zwembad. Wat een aardige man, toch? Nou, ik had er mijn bedenkingen bij, want de meisjes lieten zich natuurlijk helemaal door hem inpakken en hij bemoeide zich steeds meer met hun opvoeding. De meisjes kwamen vaker ook uit gezinnen die wel wat problemen hadden. Wanneer een van de meisjes dan na een tijd kritische vragen begonnen te stellen over waarom hij kamers tot aan het plafond volstopte met spullen en etenswaren, waarom hij er nooit voor had gezorgd dat er warm water was, waarom hij geen centrale verwarming had, waarom hij nooit een douche of bad had geïnstalleerd, waarom hij een tuinslang door de keuken legde en die gebruikte als waterpunt, waarom hij alles altijd maar oplapte in plaats van echt opknappen, waarom hij alles maar laat verslonzen, waarom het doortrekken van de wc al 40 jaar niet meer werkte en de wc moest doorgeschud worden met emmers water, waarom er maar 1 spaarlamp in de zesvoudige luchter zat zodat je nog niets zag als je het licht aan deed, waarom hij nooit de rolluiken omhoog trok en altijd in het donker in zijn computer kamertje zat, waarom hij het huis nooit luchtte terwijl het er muf stonk naar de schimmel, waarom hij al decennia niet meer in een bed had geslapen, maar rechtop in een zetel of languit op een bank, waarom hij etenswaren at uit blikken die al jaren over datum waren, waarom de grote diepvrieskist propvol bevroren spullen zat die ondertussen totaal geen voedingswaarde meer hebben, maar toch niet weggegooid mochten worden, waarom hij een poetshulp naar huis had gestuurd omdat ze zogenaamd niet goed genoeg poetste, terwijl hij zelf alleen maar poetste als er bezoek kwam, waarom hij geen auto had zodat hij zelf naar de winkel kon gaan, waarom de buren soep en eten kwamen brengen en hij nooit iets terugdeed en net deed of het de normaalste zaak van de wereld was …
Zo kan ik nog wel een paar pagina’s verder gaan met het opsommen van dingen die je niet echt normaal kan noemen. Maar voor mij als kind, dat toen niet beter wist, waren die dingen wel ooit “normaal”.
Als dan een van de meisjes dit soort vragen begon te stellen, dan ging het heel snel bergafwaarts met vaders’ vriendschap en liet hij ze als een steen vallen. Je moet in zijn aparte denkbeelden meegaan of je hebt meteen een probleem met hem. Alles staat in het teken van medelijden afdwingen. Moeilijke of kritische vragen stellen past daar niet bij.
Ik heb naderhand een van die meisjes gesproken. Ze snapte totaal niet waarom hij haar plots als een steen had laten vallen. Hij zou zelfs de telefoon niet meer opgenomen hebben wanneer ze hem probeerde te bellen om erover te praten. Als ik dan aan mijn vader vroeg of hij nog iets gehoord had van dat meisje, dan antwoordde hij met: “Nee, niets meer van gehoord, ik snap ook niet waarom”. Als ik dan doorvroeg of hij misschien iets had gezegd of gedaan waardoor ze wegbleef, dan kreeg ik het typische antwoord: “Ja, als ze daar niet tegen kan, dan blijft ze maar weg”. Een antwoord dat ik zelf ook al vaker had te horen gekregen: “Als het je niet aanstaat, dan blijf je maar weg”. Dat was zijn manier om om te gaan met moeilijkheden, namelijk gelijk de bruggen opblazen. Dat is voor hem veel makkelijker dan voor iemand anders, want hij legt geen diepgaand contact met iemand. Hij investeert niets van zichzelf in een vriendschap. Dat blijft allemaal maar oppervlakkig.
Een van de meisjes die vroeger vaker op bezoek kwamen heeft nog contact met hem gehouden. Mijn vader zit ondertussen in een rusthuis. Ze gaat nog altijd voor hem naar de winkel en brengt hem allerlei spullen mee als hij erom vraagt. Mij of mijn broer vraagt hij niets, want we stelden te veel voorwaarden of deden niet precies wat hij vroeg.
Ik denk dat het meisje hem nu aan het “terugbetalen” is voor alle zakken chips, flessen frisdrank, spelletjes, trampoline, zwembad etc. Dat is namelijk zijn manier om mensen aan zich te binden. Dat doet hij niet door zijn persoon, maar door spullen.
Hopelijk raakt ze nooit gekwetst, want de vriendschap van zijn kant is eerder van praktische aard.

Voor meer informatie over verborgen narcisme: