Ik heb zelf ondervonden hoe moeilijk het is om verborgen narcisme te herkennen, omdat de verborgen narcist naar andere mensen toe charmant en aardig kan overkomen, terwijl hij of zij achter gesloten deuren agressief, dominant en manipulatief zijn. Als ik andere mensen, die mijn vader kenden, zou vertellen hoe hij binnenshuis tekeerging, dan zou het merendeel dat nooit geloven. Zo’n aardige grappige man waarmee ze zoveel lol hadden gehad? Slechts weinig mensen van buiten ons gezin hebben ooit kennis gemaakt met zijn ware aard. Ik herinner me een situatie met een gezinshulp die getuige was van hoe mijn vader me een enorm pak slaag gaf en scheldwoorden naar mijn hoofd slingerde voor een kleinigheid. De gezinshulp was geshockeerd en reageerde naar mijn vader dat ze de straf wel erg overdreven vond. Ze werd onmiddellijk de mond gesnoerd met: “Daar heb je je niet mee te bemoeien”.
Mijn vader lachte ook altijd met de vrije opvoedingsideeën van een man die iets verder in de straat woonde en er totaal andere opvattingen op na hield. In die tijd waren er meer moderne opvattingen waarbij je kinderen niet murw slaat, maar uitleg geeft waar de grenzen liggen en op een rechtvaardige manier straft wanneer deze grenzen werden overschreden. Mijn vader vond dat allemaal flauwekul en lachte ermee.
Eén iemand zei me dat ze zich de goede gesprekken met mijn vader nog herinnerde in de tijd dat ze het moeilijk had. Ik kon me daar totaal niets bij voorstellen, want een goed gesprek met mijn vader had ik in mijn hele leven nog nooit gehad. Wat ik me wel kan voorstellen is, dat hij een luisterend oor heeft geboden zonder zelf veel in te brengen, want van empathie of inlevingsvermogen heb ik mijn vader nooit kunnen beschuldigen.
Ook typisch aan mijn vader is dat hij je als eens steen laat vallen wanneer je je niet meer voor zijn kar laat spannen of kritische vragen begint te stellen. Dat is niet alleen mij en mijn broer overkomen, maar ook tal van buurmeisjes die bij hem op bezoek kwamen toen hij al wat ouder was en ik en mijn broer al lang het huis uit waren. Die meisjes mochten alles van hem. Er waren geen grenzen. Wilden ze graag 4 zakken chips achter elkaar opeten, dan was dat geen probleem en haalde hij nog wat extra zakken. Als eentje bleef logeren en tot 3 uur ‘s nachts wou opblijven om spelletjes op de computer te spelen, dan zorgde hij voor nog meer spelletjes. Wilden ze buiten spelen, dan zorgde hij voor een trampoline en zwembad. Wat een aardige man, toch? Nou, ik had er mijn bedenkingen bij, want de meisjes lieten zich natuurlijk helemaal door hem inpakken en hij bemoeide zich steeds meer met hun opvoeding. De meisjes kwamen vaker ook uit gezinnen die wel wat problemen hadden. Wanneer een van de meisjes dan na een tijd kritische vragen begonnen te stellen over waarom hij kamers tot aan het plafond volstopte met spullen en etenswaren, waarom hij er nooit voor had gezorgd dat er warm water was, waarom hij geen centrale verwarming had, waarom hij nooit een douche of bad had geïnstalleerd, waarom hij een tuinslang door de keuken legde en die gebruikte als waterpunt, waarom hij alles altijd maar oplapte in plaats van echt opknappen, waarom hij alles maar laat verslonzen, waarom het doortrekken van de wc al 40 jaar niet meer werkte en de wc moest doorgeschud worden met emmers water, waarom er maar 1 spaarlamp in de zesvoudige luchter zat zodat je nog niets zag als je het licht aan deed, waarom hij nooit de rolluiken omhoog trok en altijd in het donker in zijn computer kamertje zat, waarom hij het huis nooit luchtte terwijl het er muf stonk naar de schimmel, waarom hij al decennia niet meer in een bed had geslapen, maar rechtop in een zetel of languit op een bank, waarom hij etenswaren at uit blikken die al jaren over datum waren, waarom de grote diepvrieskist propvol bevroren spullen zat die ondertussen totaal geen voedingswaarde meer hebben, maar toch niet weggegooid mochten worden, waarom hij een poetshulp naar huis had gestuurd omdat ze zogenaamd niet goed genoeg poetste, terwijl hij zelf alleen maar poetste als er bezoek kwam, waarom hij geen auto had zodat hij zelf naar de winkel kon gaan, waarom de buren soep en eten kwamen brengen en hij nooit iets terugdeed en net deed of het de normaalste zaak van de wereld was …
Zo kan ik nog wel een paar pagina’s verder gaan met het opsommen van dingen die je niet echt normaal kan noemen. Maar voor mij als kind, dat toen niet beter wist, waren die dingen wel ooit “normaal”.
Als dan een van de meisjes dit soort vragen begon te stellen, dan ging het heel snel bergafwaarts met vaders’ vriendschap en liet hij ze als een steen vallen. Je moet in zijn aparte denkbeelden meegaan of je hebt meteen een probleem met hem. Alles staat in het teken van medelijden afdwingen. Moeilijke of kritische vragen stellen past daar niet bij.
Ik heb naderhand een van die meisjes gesproken. Ze snapte totaal niet waarom hij haar plots als een steen had laten vallen. Hij zou zelfs de telefoon niet meer opgenomen hebben wanneer ze hem probeerde te bellen om erover te praten. Als ik dan aan mijn vader vroeg of hij nog iets gehoord had van dat meisje, dan antwoordde hij met: “Nee, niets meer van gehoord, ik snap ook niet waarom”. Als ik dan doorvroeg of hij misschien iets had gezegd of gedaan waardoor ze wegbleef, dan kreeg ik het typische antwoord: “Ja, als ze daar niet tegen kan, dan blijft ze maar weg”. Een antwoord dat ik zelf ook al vaker had te horen gekregen: “Als het je niet aanstaat, dan blijf je maar weg”. Dat was zijn manier om om te gaan met moeilijkheden, namelijk gelijk de bruggen opblazen. Dat is voor hem veel makkelijker dan voor iemand anders, want hij legt geen diepgaand contact met iemand. Hij investeert niets van zichzelf in een vriendschap. Dat blijft allemaal maar oppervlakkig.
Een van de meisjes die vroeger vaker op bezoek kwamen heeft nog contact met hem gehouden. Mijn vader zit ondertussen in een rusthuis. Ze gaat nog altijd voor hem naar de winkel en brengt hem allerlei spullen mee als hij erom vraagt. Mij of mijn broer vraagt hij niets, want we stelden te veel voorwaarden of deden niet precies wat hij vroeg.
Ik denk dat het meisje hem nu aan het “terugbetalen” is voor alle zakken chips, flessen frisdrank, spelletjes, trampoline, zwembad etc. Dat is namelijk zijn manier om mensen aan zich te binden. Dat doet hij niet door zijn persoon, maar door spullen.
Hopelijk raakt ze nooit gekwetst, want de vriendschap van zijn kant is eerder van praktische aard.
Voor meer informatie over verborgen narcisme:
- Betekenis verborgen narcisme
- Kenmerken van de verborgen narcist
- Wat is verborgen narcisme?
- Gaslighting en narcisme